9 Οκτωβρίου η Μάχη του Σαρανταπόρου

(Του Α. Παπαγιαννόπουλου)

Μετά την απελευθέρωση της Ελασσόνας στις 6 Οκτωβρίου 1912 , ο Ελληνικός στρατός κατευθύνεται προς βορρά με στόχο τα οχυρωμένα Στενά του Σαρανταπόρου που απείχαν 27 χλμ ευρισκόμενα στα σύνορα του νομού Λάρισας με το νομό Κοζάνης .

Το Σαραντάπορο βρίσκεται κτισμένο σε υψόμετρο 840 μ. στις πλαγιές του Αμάρμπεη σε στρατηγική θέση γνωστή και από τα αρχαία χρόνια καθώς αποτελεί το φυσικό στενό πέρασμα μεταξύ Θεσσαλίας και Δυτικής Μακεδονίας ανάμεσα στις  οροσειρές των Καμβουνίων και των Πιερίων .

 Η πορεία της στρατιάς της Θεσσαλίας , της οποίας ηγούνταν ο διάδοχος Κωνσταντίνος , δεν ήταν όμως χωρίς δυσκολίες και προβλήματα παρά το υψηλό ηθικό των αξιωματικών και οπλιτών που την απαρτίζανε . 

Στην Ελασσόνα ο στρατός έμεινε από εφόδια και τροφή γεγονός που αποδεικνύει πως υπήρξαν σοβαρές αδυναμίες στον τομέα των εφοδίων και σε ζητήματα διοικητικής μέριμνας καθώς και σε θέματα υγειονομικού και επικοινωνιών οι οποίες ευτυχώς  ξεπεράστηκαν έγκαιρα .

 Χαρακτηριστική ήταν η επείγουσα αναφορά του μέραρχου της ΙΙης Μεραρχίας στρατηγού Κωνσταντίνου Καλλάρη προς το Γενικό Στρατηγείο όπου αναφέρει χαρακτηριστικά 


: «… Παρακαλώ ίνα τάχιστα διατάξητε , διότι από χθες οι άνδρες στερούνται άρτου και τα κτήνη νομής . Η έλλειψις αύτη ήρξατο μεγάλως να επιδρά επί του ηθικού του στρατεύματος» . 

Κ. Καλλάρης (Αρχείο Καλλάρη)

Παρόλα αυτά από τις 7 Οκτωβρίου η στρατιά άρχισε να προελαύνει προς βορρά για να συναντήσει τις κύριες τουρκικές δυνάμεις των οποίων ηγείτο ο στρατηγός Χασάν Ταξίν Πασάς και οι οποίες είχαν εγκατασταθεί στην οχυρή θέση του Σαρανταπόρου (Γλύκοβο) και Λαζαράδων-Βογκόπετρας .

 Στην περιοχή αυτή , πέρα από το ότι είχε εξαιρετική φυσική οχύρωση ,είχαν κατασκευαστεί σοβαρά οχυρωματικά έργα από τους Τούρκους με επίβλεψη του Αρχηγού της Γερμανικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Τουρκία Γερμανού στρατηγού Φον ντερ Γκολτς . 

Μάλιστα ο Γερμανός στρατηγός Γκολτς , αρμόδιος για τον εξοπλισμό και εκσυγχρονισμό του τουρκικού στρατού , είχε δηλώσει με έπαρση λίγο προηγούμενα : « Το Σαραντάπορο είναι απόρθητο και θα γίνει ο τάφος των Ελλήνων αν επιχειρήσουν να το καταλάβουν…» . Όμως έμελλε να διαψευστούν κατά τον πλέον σαφή τρόπο οι προβλέψεις του …

Οι πολεμικές επιχειρήσεις στο Σαραντάπορο άρχισαν στις 9 Οκτωβρίου 1912 με επίθεση κατά μέτωπο των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων κατά των αντίστοιχων τουρκικών με τις Μεραρχίες : Ι (του στρατηγού Μανουσογιαννάκη) , ΙΙ (του στρατηγού Καλλάρη) και ΙΙΙ (του στρατηγού Δαμιανού) να αναλαμβάνουν το πλέον δύσκολο μέρος της επιχείρησης με το τουρκικό πυροβολικό να βάλει συνεχώς και με σφοδρότητα εναντίον τους και να «θερίζει» κυριολεκτικά τους επιτιθέμενους ΄Ελληνες 

. Η κατάσταση επιδεινώθηκε κατά τις βραδινές ώρες όταν οι εκατέρωθεν σφοδροί κανονιοβολισμοί είχαν μετατρέψει το Σαραντάπορο σε φλεγόμενο φρούριο . Η κατάσταση έγινε κυριολεκτικά εφιαλτική όταν , χωρίς να σταματήσουν οι κανονιοβολισμοί και οι συγκρούσεις στα χαρακώματα , ξέσπασε το βράδυ άγρια θύελλα με συνεχή αστροπελέκια και έντονη βροχή που κατέστησε δυσχερέστατη την προώθηση των ελληνικών δυνάμεων μέσα από χείμαρρους και λάσπες . 

Σπύρος Καλλάρης (Αρχείο Καλλάρη)

Όμως η επίθεση των Ελλήνων συνεχίστηκε με την ίδια τόλμη και αποφασιστικότητα παρά τις μεγάλες απώλειες για να αρχίσουν σε λίγο να σιγούν τα πυροβόλα των Τούρκων . 

Η μάχη ολοκληρώθηκε με τελική νίκη των Ελλήνων την 10^η Οκτωβρίου 1912 και οι στρατιωτικές δυνάμεις  από το πρωϊ της 11^ης Οκτωβρίου άρχισαν να προχωρούν στα στενά του Σαρανταπόρου με τους Τούρκους να υποχωρούν βιαστικά και σχεδόν ατάκτως αφήνοντας πίσω τους τεράστιο πολεμικό υλικό και πολλούς αιχμαλώτους . 

Ο Τούρκος στρατηγός πέρα από τα βαρύτατα πλήγματα που υπέστη ο στρατός του στην πολύνεκρη μάχη , εκτίμησε πως υπήρχε κίνδυνος να εγκλωβιστεί ο στρατός του στα Στενά και όταν διαπίστωσε πως η μάχη στο Σαραντάπορο είχε κριθεί οριστικά υπέρ των Ελλήνων διέταξε την άμεση οπισθοχώρηση προς τα Σέρβια και την Κοζάνη. 

΄Ηταν η πρώτη μεγάλη νίκη των Ελλήνων στον Α΄Βαλκανικό Πόλεμο η οποία , εκτός από την ανύψωση του ηθικού των ανδρών, προετοίμασε και την απελευθέρωση της Μακεδονίας .Ο ίδιος ο Τούρκος στρατηγός Χασάν Ταξίν Πασάς έγραψε για την μάχη του Σαρανταπόρου και τη νίκη των Ελλήνων : « … ήταν μία νίκη περιφανής , λαμπρά δε και από απόψεως συνεπειών» . 

Ο στρατηγός Κωνσταντίνος Καλλάρης , διοικητής της ΙΙης Μεραρχίας Πεζικού , που αγωνίστηκε με τόλμη και αυτοθυσία στη διήμερη μάχη , με Ημερήσια Διαταγή της 11^ης Οκτωβρίου 1912 συνεχάρη τους άνδρες των στρατευμάτων της ιστορικής Μεραρχίας του και τους κάλεσε στο όνομα της Πατρίδας να ολοκληρώσουν τον σκοπό τους και το έργο τους …

Οι απώλειες των Ελλήνων στην ιστορική μάχη του Σαρανταπόρου υπήρξαν μεγάλες . Η συντριπτική πλειοψηφία των απωλειών προερχόταν από τις τρεις Μεραρχίες του «κέντρου» των επιχειρήσεων Ι, ΙΙ και ΙΙΙ των στρατηγών Μανουσογιαννάκη , Καλλάρη και Δαμιανού .  

Οι νεκροί ανήλθαν σε 187 (18 αξιωματικοί και 164 οπλίτες) και οι τραυματίες σε 1077 (30 αξιωματικοί και 1047 οπλίτες) .

 Οι απώλειες των Τούρκων , παρά το ότι ήταν αμυνόμενοι και προστατεύονταν από τα οχυρά , ήταν επίσης τεράστιες γεγονός που συντέλεσε στην κατακόρυφη κάμψη του ηθικού τους στις επόμενες μάχες του πολέμου .

 Στο λεγόμενο «Χάνι του Χατζηγώγου» στην περιοχή του Σαρανταπόρου λειτουργεί σήμερα Μουσείο με πολύτιμο ιστορικό υλικό από την αντίστοιχη μάχη που άνοιξε τον δρόμο για την ένδοξη πορεία του Ελληνικού στρατού στη συνέχεια.

Η επέτειος των 100 χρόνων από τη μεγαλειώδη μάχη του Σαρανταπόρου και την πρώτη νίκη των Ελλήνων κατά των Τούρκων γιορτάζεται φέτος με λαμπρότητα στο Σαραντάπορο όπου οργανώθηκε και πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση φωτογραφιών του Παραρτήματος του Πολεμικού Μουσείου της Θεσσαλονίκης με θέμα «Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912-1913» με σύγχρονη προβολή βίντεο ).             

8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 : ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΝΟΝΤΑΙ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ …

Παράλληλα με τον ελληνικό στρατό ξηράς που προωθούνταν νικηφόρα προς το βορρά , ανάλογη ήταν και η πορεία του ελληνικού στόλου στη θάλασσα όπου κυριάρχησε από την πρώτη ώρα του τουρκικού μηδενίζοντας κυριολεκτικά τις μετακινήσεις του από τη Μικρά Ασία προς τη Θράκη και τη Μακεδονία   καθώς και τις μεταφορές διά θαλάσσης του αναγκαίου πολεμικού υλικού και εφοδίων προς τα μέτωπα του πολέμου 

. Σε αντίθεση με ότι συνέβη κατά τον ατυχή πόλεμο του 1897 , όπου ο ελληνικός στόλος κατά περίεργο και ανεξήγητο τρόπο ,παρέμεινε αδρανής , στους Βαλκανικούς Πολέμους , καθώς ήταν η μόνη ναυτική δύναμη για τους Βαλκάνιους συμμάχους , δραστηριοποιήθηκε έντονα από την πρώτη ώρα των επιχειρήσεων σε απόλυτο μάλιστα συντονισμό και συνεργασία με τον στρατό ξηράς για να προκύψουν γρήγορα και τα ανάλογα θετικά αποτελέσματα . 

Οι παράγοντες που συντέλεσαν σ΄αυτό ήταν το σθένος και η αγωνιστικότητα των ανδρών που υπηρετούσαν στο ναυτικό , η ναυτική παράδοση των Ελλήνων και ασφαλώς η εμπνευσμένη υπό τον αρχηγό του στόλου ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη ηγεσία του .

Στις 8 Οκτωβρίου 1912 , άγημα του ελληνικού στόλου υπό τον ταγματάρχη Ιουλιανό Κονταράτο , αφού αποβιβάζεται στο νησί και συγκρούεται με στρατιωτικές δυνάμεις των Τούρκων , καταλαμβάνει και απελευθερώνει τη Λήμνο. 

 Σε  λίγες μέρες και ενώ ο τουρκικός στόλος αποσύρθηκε για «ασφάλεια και προστασία» στα Στενά λόγω αδυναμίας να αντιμετωπίσει τον πανίσχυρο τότε ελληνικό στόλο , θα ακολουθήσει η κατάληψη και απελευθέρωση αλληλοδιαδόχως των νήσων της ΄Ιμβρου , της Θάσου , της Χίου , της Σάμου , της Σαμοθράκης , του Αγίου Ευστρατίου , των Ψαρών , της Τενέδου , της Ικαρίας και των Οινουσών  . 

Μάλιστα το λιμάνι του Μούδρου της Λήμνου , ευρισκόμενο σε καίρια θέση στο Βόρειο Αιγαίο και ακριβώς απέναντι από τα Στενά όπου είχε αποσυρθεί ο τουρκικός στόλος , καθίσταται ναυτική βάση του ελληνικού στόλου η οποία θα διατηρηθεί σε όλη τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων. 

Τον ελληνικό στόλο του Αιγαίου Πελάγους εκείνη την περίοδο συγκροτούσαν τα πολεμικά σκάφη :

 Θωρηκτά (ΑΒΕΡΩΦ , ΣΠΕΤΣΑΙ , ΨΑΡΑ  και ΥΔΡΑ) , Αντιτορπιλικά (ΒΕΛΟΣ , ΣΦΕΝΔΟΝΗ , ΛΟΓΧΗ , ΝΙΚΗ , ΝΑΥΚΡΑΤΟΥΣΑ , ΝΕΑ ΓΕΝΕΑ , ΑΣΠΙΣ , ΘΥΕΛΛΑ , ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΔΟΞΑ) , Ανιχνευτικά (ΛΕΩΝ , ΠΑΝΘΗΡ , ΑΕΤΟΣ , ΙΕΡΑΞ) , Υποβρύχια (ΔΕΛΦΙΝ) , Τορπιλοβόλα (11 , 12 , 14 , 15 και 16) ,Οπλιταγωγά (ΣΦΑΚΤΗΡΙΑ) , Ναρκοθετικά (ΑΡΗΣ) και Ανεφοδιαστικά (ΚΑΝΑΡΗΣ) .

Ο γνωστός και πάντα επίκαιρος σατιρικός ποιητής της εποχής Γεώργιος Σουρής έγραψε ένα χαρακτηριστικό «Κατευόδιο» όταν ξεκίνησαν οι πολεμικές επιχειρήσεις από το στόλο μας στο Αιγαίο 

«Κατευόδιο , καραβάκια της φωτιάς σας κάθε σπίθα

πέφτει μέσα μας κι΄ανάφτει τη σβυσμένη μας καρδιά …

κατευόδιο , κατευόδιο … συ σταυρέ , ξαναβοήθα

των Κανάρηδων  εγγόνια , των Μιαούληδων παιδιά …»

6 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 : ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΝΕΤΑΙ Η ΕΛΑΣΣΟΝΑ …

 σαν σήμερα στις 6 Οκτωβρίου 1912 , ο ελληνικός στρατός απελευθερώνει την Ελασσόνα, την πρώτη ελληνική πόλη που ελευθερώθηκε με την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων. Η είσοδος του ελληνικού στρατού στην πόλη –όπως ήταν αναμενόμενο -χαιρετίστηκε με μεγάλο ενθουσιασμό από τους κατοίκους που ξεχύθηκαν στους δρόμους ενώ οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπούσαν όλη την ημέρα χαρμόσυνα.

Αναφέραμε χθες πως το πρωί της 5ης Οκτωβρίου 1912 , η Ελλάδα ,πιστή στις συμφωνίες της με τα άλλα βαλκανικά κράτη , κηρύσσει τον πόλεμο κατά της Τουρκίας και τα ελληνικά στρατεύματα τις πρωινές ώρες περνούν τα ελληνοτουρκικά σύνορα κοντά στη Μελούνα φτάνοντας το βράδυ, όχι χωρίς αντίσταση , στην Ελασσόνα στη νότια πλευρά του Ολύμπου . Και την επομένη

Μία μακρά περίοδος καταπίεσης και συνεχών ταπεινώσεων είχε τελειώσει και το όνειρο της Απελευθέρωσης είχε γίνει πραγματικότητα …
Την ίδια ημέρα μονάδες της στρατιάς της Ηπείρου, μετά από σκληρή μάχη με εκατέρωθεν ανακαταλήψεις όλη την ημέρα , καταλαμβάνει το οχυρό του Γρίμποβου της ΄Αρτας για να ξεκινήσουν και εκεί με νίκη υπέρ των Ελλήνων οι στρατιωτικές επιχειρήσεις .

 Στο Γρίμποβο κατά τον ατυχή ελληνο-τουρκικό πόλεμο του 1897, δόθηκε η πρώτη μεγάλη μάχη μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων και το ίδιο επαναλήφθηκε και το 1912 αυτή όμως τη φορά με κατάληψή του από τους ΄Ελληνες …

Η έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων και η ταχεία κατάρρευση της τουρκικής αντίστασης μαρτυρούν τη μεγάλη σύγχυση αλλά και την ελλιπή προετοιμασία των Τούρκων οι οποίοι όπως προκύπτει είχαν υποτιμήσει τις δυνατότητες του ελληνικού στρατού αλλά και την αποφασιστικότητα της ελληνικής κυβέρνησης να εμπλακεί δυναμικά στις πολεμικές αντιπαραθέσεις .

 Αυτό όμως δεν σήμαινε πως η προέλαση των ελληνικών στρατευμάτων υπήρξε εύκολη και χωρίς βαρύτατο τίμημα σε απώλειες κατά τις αλλεπάλληλες συγκρούσεις που ακολούθησαν …

(Σήμερα 6 Οκτωβρίου 2012 στην Ελασσόνα εορτάζονται επίσημα τα 100 χρόνια από την Απελευθέρωση της πόλης την ίδια ημέρα το 1912 . Η γιορτή η οποία φέρει το όνομα «Ελευθέρια» , κατέστη θεσμός στην πόλη επαναφέροντας στο προσκήνιο σε μία κρίσιμη για την πατρίδα μας περίοδο ένδοξες ιστορικές μνήμες που καταγράφηκαν στην Ιστορία ολόκληρης της Ελλάδας …)

5 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 : Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΗΡΥΣΣΕΙ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ

Αναφέραμε χθες ότι στις 4 Οκτωβρίου 1912 η Τουρκία , μετά το τελεσίγραφο των βαλκάνιων συμμάχων (Ελλάδα , Σερβία , Βουλγαρία και Μαυροβούνιο) να δοθούν πολιτικές και θρησκευτικές ελευθερίες στους υπόδουλους στους Τούρκους λαούς των Βαλκανίων , στις 4 Οκτωβρίου 1912 κήρυξε τον πόλεμο μόνο κατά της Σερβίας και Βουλγαρίας πιστεύοντας πως με αόριστες και ψευδείς υποσχέσεις θα μπορούσε να κρατήσει την Ελλάδα εκτός των συγκρούσεων διευκολύνοντας τις στρατιωτικές της επιχειρήσεις κατά τον επερχόμενο πόλεμο 

.Όμως η Ελλάδα , πιστή στις συμφωνίες της με τα άλλα βαλκανικά κράτη , σαν σήμερα στις 5 Οκτωβρίου 1912 , κηρύσσει και αυτή τον πόλεμο κατά της Τουρκίας και τα ελληνικά στρατεύματα με ακμαίο ηθικό περνούν τις πρώτες πρωϊνές ώρες τα τότε ελληνοτουρκικά σύνορα στη Θεσσαλία (κοντά στη Μελούνα) για να φτάσουν όχι χωρίς αντίσταση από τις τουρκικές δυνάμεις στα πρόθυρα της Ελασσόνας .

 Είχε αρχίσει για την Ελλάδα ο Α΄Βαλκανικός Πόλεμος που ήλθε ως συνέπεια της μεγάλης ήττας στον άτυχο ελληνο-τουρκικό πόλεμο του 1897 και είχε ως τελικό αποτέλεσμα τη νικηφόρα προέλαση του ελληνικού στρατού και την απελευθέρωση  των υπό κατοχήν ευρισκομένων ελληνικών περιοχών της Μακεδονίας , της Ηπείρου και των νησιών του Αιγαίου Πελάγους .

Το σύνολο του ελληνικού στρατού είχε κατανεμηθεί μετά την επιστράτευση που προηγήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου /30 Σεπτεμβρίου 1912 , σε δύο μεγάλες ομάδες : στη στρατιά που θα δρούσε στη Θεσσαλία και στη στρατιά που θα δρούσε στην ΄Ηπειρο . 

Στο στρατιά της Θεσσαλίας , όπου είχε ενταχθεί και το Γενικό Στρατηγείο υπό τον διάδοχο Κωνσταντίνο , τοποθετήθηκαν 4 τάγματα ευζώνων , 1 τάγμα εθνοφρουρών , 1 ανεξάρτητη ταξιαρχία ιππικού , 7 μεραρχίες πεζικού , ευζώνων , ιππικού και πυροβολικού , με παρατακτική δύναμη 80.000 ανδρών και συνολική 100.000 .

 Στη στρατιά Ηπείρου , με διοικητή τον αντιστράτηγο Κωνσταντίνο Σαπουντζάκη , τοποθετήθηκαν αρχικά 8 τάγματα πεζικού και ευζώνων , 1 ίλη ιππικού και 24 πυροβόλα , ενώ αργότερα ενισχύθηκε με 2 τάγματα Κρητών και με τη λεγεώνα των Γαριβαλδινών Ιταλών εθελοντών . 

Συνολικά ο στρατός της Ηπείρου έφτανε τους 10.000-13.000 άνδρες. ΄Αξιο αναφοράς είναι πως στη στρατιά της Θεσσαλίας εντάχθηκαν και 4 αεροπλάνα τύπου Farman ( με κινητήρες 50 ίππων) που συγκροτούσαν έναν «Λόχο Αεροπορίας» με έδρα τη Λάρισα . Τα αεροπλάνα χειρίζονταν οι πρωτοπόροι ΄Ελληνες αεροπόροι Δημήτριος Καμπέρης , Μιχαήλ Μουτούσης , Πανούτσος Νοταράς και Χρήστος Αδαμίδης .

Οι τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις που παρατάχθηκαν στα ελληνοτουρκικά σύνορα της Θεσσαλίας είχαν οργανωθεί από τον Γερμανό στρατηγό Φον ντερ Γκολτς , είχαν σύγχρονο οπλισμό και εξοπλισμό και ήταν πανίσχυρες . Εκτός από τις ισχυρές τοπικές φρουρές των συνοριακών φυλακίων προστέθηκαν 11 τάγματα πεζικού , 4 πυροβολαρχίες και μία ίλη ιππικού . 

Πιο πίσω , στη γραμμή Σερβίων-Κοζάνης , είχαν παραταχθεί άλλα 12 τάγματα πεζικού , 4 πυροβολαρχίες με δύο ίλες ιππικού με ικανές εφεδρείες στη Θεσσαλονίκη και στο Μοναστήρι όπου υπηρετούσαν 19 τάγματα πεζικού , 9 ίλες ιππικού με 19 πυροβολαρχίες . Η συνολική δύναμη του τουρκικού στρατού την εποχή εκείνη στη Δυτική Μακεδονία , όπου υπηρετούσε το 8^ο τουρκικό Σώμα στρατού ήταν 35-40.000 άντρες .

Οι πολεμικές επιχειρήσεις που ακολούθησαν ήταν σκληρές και πολυαίμακτες αλλά η προέλαση του ελληνικού στρατού υπήρξε συνεχής καθώς ο μεγάλος ο πόθος της Ελευθερίας των σκλαβωμένων αδελφών έδινε στις ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις πρόσθετη δύναμη και αντοχή για να ολοκληρωθεί ο εθνικός στόχος και να διαγραφεί η βαριά ανάμνηση της ταπεινωτικής ήττας του 1897 …

4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 : Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΚΗΡΥΣΣΕΙ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ

Αναφέραμε σε προηγούμενο χρονικό πως οι Βαλκάνιοι σύμμαχοι (Ελλάδα , Σερβία , Βουλγαρία και Μαυροβούνιο) επέδωσαν από κοινού τελεσίγραφο στην Τουρκία στις 30 Σεπτεμβρίου/13 Οκτωβρίου 1912 απαιτώντας από την Πύλη την άμεση θέσπιση ριζικών μεταρρυθμίσεων στις κατεχόμενες ακόμα από την Τουρκία περιοχές τους κυρίως αυτονομία των εθνοτήτων, εκπροσώπησή τους στο Οθωμανικό Κοινοβούλιο , διορισμό χριστιανών στη δημόσια διοίκηση , αναγνώριση των σχολείων των χριστιανικών κοινοτήτων κτλ .

 Η ανταπόκριση από την Τουρκία – όπως αναμενόταν άλλωστε – ήταν αρνητική αν και ο μέγας βεζίρης (πρωθυπουργός) Κιαμίλ πασάς φάνηκε διατεθειμένος να συζητήσει τα αιτήματα . 

Η Τουρκία , με την έπαρση του κατακτητή παρά την κατάρρευση του μεγαλείου της , θεώρησε το διάβημα των Βαλκάνιων συμμάχων ως «θρασεία απόπειρα επέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις της αυτοκρατορίας και ως κείμενο ανάξιο απάντησης» διατάσσοντας τους Τούρκους πρεσβευτές να εγκαταλείψουν τη Σόφια , το Βελιγράδι και την Αθήνα .

 Αμέσως όμως εγκατέλειψαν την Κωνσταντινούπολη και οι πρεσβευτές των βαλκάνιων χωρών σαν σήμερα στις 4/17 Οκτωβρίου 1912 επιδίδοντας στην Πύλη διακοίνωση για κήρυξη πολέμου.

Η Τουρκία διαπιστώνοντας την κρισιμότητα της κατάστασης προσπάθησε τότε να ελιχθεί με τη γνωστή «κουτοπονηριά» που διακρίνει παγίως τις διπλωματικές της ενέργειες και διαπραγματεύσεις. 

΄Ετσι την ίδια ημέρα , σαν σήμερα στις 4 Οκτωβρίου 1912, η Τουρκία κηρύσσει τον πόλεμο … μόνο κατά της Σερβίας και Βουλγαρίας πιστεύοντας πως με τον τρόπο αυτό θα κρατούσε την Ελλάδα μακριά από τις συγκρούσεις. 

Παράλληλα , εξαντλώντας κάθε υποκριτική ευγένεια ,κίνησε προς την Ελλάδα με έντεχνο τρόπο την τουρκική διπλωματία με διάφορες αόριστες υποσχέσεις για το μέλλον… Και αυτό προκάλεσε κάποια πρόσκαιρη αγωνία στους βαλκάνιους συμμάχους για το τι επρόκειτο να κάνει η Ελλάδα .

 Όμως η Ελλάδα απάντησε στην τουρκική δολιότητα την επόμενη κιόλας μέρα και αυτό θα το δούμε αύριο 5 Οκτωβρίου …

30 Σεπτεμβρίου 1912. Τελεσίγραφο προς τη Τουρκία

(Του Απόστολου Παπαγιαννόπουλου)

Μετά το ανανεωτικό κίνημα στο Γουδί στις 15 Αυγούστου 1909 , το ενδιαφέρον στην Ελλάδα στράφηκε στην αντιμετώπιση τόσο των εσωτερικών όσο και των εξωτερικών θεμάτων της χώρας μεταξύ των οποίων προτεραιότητα είχε ασφαλώς το «αλυτρωτικό» πρόβλημα των σκλαβωμένων Ελλήνων .

 Χάρη τότε στον «Στρατιωτικό Σύνδεσμο» που πραγματοποίησε το κίνημα στο Γουδί, εκλήθη στην Αθήνα από την Κρήτη ο Ελευθέριος Βενιζέλος , ο ερχομός του οποίου άνοιξε μία νέα εποχή για τη χώρα. 

Μάλιστα στις εκλογές της 8^ης Αυγούστου 1910 που ακολούθησαν , τα συνασπισμένα παλιά κόμματα κυριολεκτικά συντρίβονται και ο Βενιζέλος κυριαρχεί κατά κράτος για να αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας στις 6 Οκτωβρίου 1910 και στις 28 Νοεμβρίου να επαναλάβει τον εκλογικό  θρίαμβο  για την ανάδειξη της Β΄ Αναθεωρητικής Βουλής . 

Στη συνέχεια ο Βενιζέλος , με καλά μελετημένες και αποτελεσματικές επεμβάσεις , αναδιοργανώνει τάχιστα το στρατό και το στόλο και ενισχύει τον οπλισμό τους ενώ με ικανούς συνεργάτες του καταβάλλει επίμονες προσπάθειες για την εξυγίανση του κράτους και για την αντιμετώπιση των συσσωρευμένων προβλημάτων της χώρας.

 Η ίδια προσπάθεια έγινε και στον εξωτερικό τομέα όπου η Ελλάδα είχε μετατραπεί σε απλό θεατή ή ακροατή , ακόμα και για θέματα που την αφορούσαν άμεσα .

Η ελληνική εξωτερική πολιτική ήταν στην ουσία ανύπαρκτη , περιορισμένη πάντοτε μέσα στα στενά πλαίσια που καθόριζαν τα εκάστοτε συμφέροντα των Μεγάλων .

Την κατάσταση αυτή ανέτρεψε ο δεξιοτέχνης των πολιτικών χειρισμών  Ελευθέριος Βενιζέλος την πλέον κρίσιμη περίοδο όταν επρόκειτο να υπάρξουν άμεσες εξελίξεις στα Βαλκάνια …

Στις 29/Φεβρουαρίου /13 Μαρτίου 1912 , η Σερβία και η Βουλγαρία , με την παρέμβαση της τσαρικής διπλωματίας , υπογράφουν μυστική συνθήκη συμμαχίας με στόχο την απελευθέρωσή των σκλαβωμένων από τους Τούρκους περιοχών τους . 

Η Ελλάδα έμενε προφανώς απ΄έξω γιατί δεν φαινόταν ως τότε ικανή και ετοιμοπόλεμη αλλά ο Βενιζέλος κινήθηκε ταχύτατα και αποτελεσματικά με αποτέλεσμα να υπογραφεί με μεγάλη μυστικότητα στις 16/29 Μαϊου 1912 συνθήκη συμμαχίας στη Σόφια με την οποία μετείχε πιά στη συμμαχία και η Ελλάδα . 

Η Τουρκία πληροφορείται τις κινήσεις αυτές και στις 14 Σεπτεμβρίου 1912 κηρύσσει επιστράτευση στις περιοχές Μακεδονίας και Θράκης ενώ ετοιμάζεται γοργά για πολεμική αναμέτρηση .

Με τον ίδιο τρόπο ενεργούν όμως Ελλάδα , Βουλγαρία , Σερβία και Μαυροβούνιο ενώ πρώτο το Μαυροβούνιο κηρύσσει τον πόλεμο κατά της Τουρκίας στις 25 Σεπτεμβρίου/8 Οκτωβρίου 1912επιταχδύνοντας τις εξελίξεις …

Και σαν σήμερα στις 30 Σεπτεμβρίου 1912/13 Οκτωβρίου 1912 οι βαλκάνιοι σύμμαχοι (Ελλάδα , Βουλγαρία , Σερβία και Μαυροβούνιο) επιδίδουν τελεσίγραφο στην Τουρκία με το οποίο απαιτούν άμεσες και ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις , ελευθερίες και δικαιώματα των Χριστιανών υπηκόων στη Μακεδονία , Θράκη , ΄Ηπειρο και νησιά .

Ο πόλεμος στα Βαλκάνια ήταν αναπόφευκτος 

ΝΟΜΙΜΟ ΜΕΤΑ 27 ΧΡΟΝΙΑ ΤΟ Κ.Κ.Ε. …

Μπορεί να μην είναι η «κορυφαία» επέτειος αλλά η σημερινή ημέρα είναι σημαντική για το «Κομουνιστικό Κόμμα Ελλάδας» (ΚΚΕ) αφού σαν σήμερα , στις 23 Σεπτεμβρίου 1974 , ύστερα από 27 χρόνια παρανομίας, νομιμοποιείται από την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Κ.Καραμανλή και καταργείται ο διαβόητος Α.Ν. 509/1947 «Περί μέτρων ασφαλείας του Κράτους , του Πολιτεύματος , του κοινωνικού καθεστώτος κλπ» (ΦΕΚ τ.Α΄293/27.12.1947) με τον οποίο είχε τεθεί εκτός νόμου το ΚΚΕ, το ΕΑΜ, η «Εθνική Αλληλεγγύη» και οι οργανώσεις τους κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου στην Ελλάδα των ετών 1946-1949 . Δύο μέρες αργότερα , στις 25 Σεπτεμβρίου 1974 , θα επανακυκλοφορήσει και πάλι νόμιμα πια και η ιστορική εφημερίδα του κόμματος «Ριζοσπάστης» (με διευθυντή τον Γρηγόρη Φαράκο, μέλ

ος τότε του Πολιτικού Γραφείου του κόμματος) που αποτελούσε το επίσημο όργανο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ και διακόπηκε και αυτής η κυκλοφορία το 1947 κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου. Στην πρώτη σελίδα της εφημερίδας , μόλις επανακυκλοφόρησε το 1974, υπήρχε χαιρετιστήριο μήνυμα της ΚΕ του ΚΚΕ «προς την εργατική τάξη , την αγροτιά , τους εργαζόμενους , όλο το λαό, με αφορμή τη νομιμοποίηση του κόμματος» …
Νωρίτερα , στις 22 Αυγούστου 1974, είχε προηγηθεί και ο επαναπατρισμός (από το 1972) του ΓΓ του ΚΚΕ Χαρίλαου Φλωράκη (του «Καπετάν Γιώτη» του Εμφυλίου) .

 

Όμως το ΚΚΕ εμφανίζεται εκείνη την κρίσιμη εποχή διασπασμένο στα τρία : ένα τμήμα του ήταν το ΚΚΕ με επικεφαλής τον Χαρίλαο Φλωράκη , το άλλο ήταν το λεγόμενο «ΚΚΕ Εσωτερικού» και το τρίτο η προδικτατορική ΕΔΑ με πρόεδρο τον Ηλία Ηλιού .

 

Κάτω όμως από τη λαϊκή απαίτηση η Αριστερά στις εκλογές που ακολούθησαν κατήλθε ως ενωμένη αν και αυτή η ενέργεια υπήρξε πρόσκαιρη χωρίς καμία –όπως αποδείχθηκε- προοπτική για το μέλλον …