Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΡΟ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΠΥΡΚΑΓΙΑ ΤΟΥ 1917…

Στις 5/17 Αυγούστου 1917 (παραμονή του Σωτήρος) συνέβη η λεγόμενη «πυρκαγιά του αιώνα» που είχε ως αποτέλεσμα το μεγαλύτερο μέρος του κεντρικού τομέα της Θεσσαλονίκης να καταστραφεί γεγονός που καταγράφηκε στα πλέον σημαντικά γεγονότα εκείνης της περιόδου και πέραν της Ελλάδας. Το τι ακολούθησε είναι περίπου γνωστά σε όλους αλλά ένα ερώτημα συνεχίζει να παραμένει από τότε αναπάντητο: ΄Ηταν «καταστροφή» η μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης ή αποτέλεσε «ευλογία» για την πορεία της στη συνέχεια στο χρόνο; …
Για να προσεγγίσουμε αυτό το δίλημμα θα πρέπει να γνωρίζουμε οπωσδήποτε ποιά ήταν η Θεσσαλονίκη που χάθηκε για να την συγκρίνουμε με αυτή που προέκυψε και υπάρχει ως τις μέρες μας. Και ο μεγάλος βυζαντινολόγος και μελετητής των χριστιανικών μνημείων της Θεσσαλονίκης Κάρολος Ντηλ μας βοηθάει σημαντικά περιγράφοντας την πόλη προ της πυρκαγιάς του 1917. Να τι γράφει σε ένα βιβλίο του αφιερωμένο στην πόλη μας της οποίας την ιστορία γνώριζε μέσα από τα μνημεία της :
«΄Ηταν μια αληθινή ανατολική πόλη. Πίσω από τη δυτική και σύγχρονη όψη που της παρείχαν το μήκος της θάλασσας, οι ωραίες ευρωπαϊκές κατοικίες, αραδιασμένες στις πλατειές προκυμαίες του λιμανιού, η πόλη διαρρυθμισμένη αμφιθεατρικά στις τελευταίες πλαγιές του όρους Χορτιάτη, εμφανιζόταν στεφανωμένη από πύργους τζαμιών και τρούλους, περικυκλωμένη από ψηλά οδοντωτά οχυρώματα που κυριαρχούσε ο μεγάλος όγκος της παλιάς βυζαντινής- βενετσιάνικης ακρόπολης. Στο μεγάλο δρόμο του Βαρδάρη που, παράλληλος προς τη θάλασσα, διέσχιζε τη Θεσσαλονίκη από τα δυτικά προς τα ανατολικά, διασταυρωνόταν ένα πολυσύνθετο δίκτυο δρομίσκων σκαρφαλώνοντας το λόφο, που τα καταστήματα της αγοράς ομόρφαιναν με τα πολύχρωμα εκθέματά τους, όπου παλιά τουρκικά σπίτια, με ξύλινες ετοιμόρροπες προσόψεις, με ξύλινα περιφράγματα σε παράθυρα διακριτικά διάτρητα , έκαναν να ξαναζούν τα μακρινά ενθύμια και η πανάρχαια χάρη του Ισλάμ. Τερπνές μικρές πλατείες, σκεπασμένες με σκιά από μεγάλα δέντρα και δροσερές από τον κελαρισμό του νερού της κοντινής πηγής άνοιγαν γύρω από κάποιο τζαμί, του οποίου οι ψηλοί βυζαντινοί τρούλοι υπενθύμιζαν την αρχαία ελληνική προέλευση…»
Γράφηκαν πολλά γύρω από το θέμα και η αναφορά τους απαιτεί μεγάλο χώρο και χρόνο ώστε να μπορούμε να διατυπώσουμε τελική άποψη. Ας μείνουμε σήμερα μόνο στην ύπαρξη αυτού του αναπάντητου ερωτήματος γύρω από την μετέπειτα εικόνα και πορεία της πόλης μας στον χώρο και στον χρόνο ως τις μέρες μας …

(23.09.2019)

                          ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ 22 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1915 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ...

Γιά να έχουμε καλύτερη εικόνα γιά την 22α Σεπτεμβρίου 1915 στη Θεσσαλονίκη ας την περιγράψουμε με βάση δεδομένα....
Είναι απόγευμα και οι Θεσσαλονικείς σύμφωνα με τη συνήθειά τους έχουν κατέβει και αμέριμνοι βολτάρουν κατά μήκος της παλιάς παραλίας απολαμβάνοντας έναν δροσερό Βαρδάρη και τον όμορφο Θερμαϊκό που εκτείνεται πεντακάθαρος ως τις απέναντι ακτές. Και ξαφνικά, χωρίς κανένας να γνωρίζει το παραμικρό, δεκάδες πολεμικά πλοία των Συμμάχων της "Ανταντ" αρχίζουν το ένα μετά το άλλο να διασχίζουν τον κόλπο και να δένουν στην προβλήτα του λιμανιού. ΄Ολα αυτά τα έβλεπαν οι Θεσσαλονικείς με ανοιχτό το στόμα αδυνατούντες να τα ερμηνεύσουν. ΄Ηταν μία "ειρηνική" εισβολή των Συμμάχων στην "ουδέτερη" Ελλάδα που πεισματικά αρνούνταν να βγει στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων της "Αντάντ" ερωτοτροπώντας όμως με τον Κάϊζερ της Γερμανίας την αδελφή του οποίου Σοφία είχε παντρευτεί ο βασιλιάς Κωνσταντίνος ...
Το τι ακολούθησε έχει καταγραφεί στην Ιστορία και όσο και αν είναι περίεργο αποτέλεσε την αρχή μιας ενδιαφέρουσας, ανέλπιστης και περίεργης από πολλές απόψεις περιόδου της Ιστορίας μας ...
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ «ΕΥΜΑΡΕΙΑ» ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΣΕ ΚΑΙΡΟ … ΠΟΛΕΜΟΥ !
Στην πραγματικά συγκλονιστική ιστορία του 20ου αιώνα της Θεσσαλονίκης περιλαμβάνεται και αυτό το πρωτόγνωρο και πρωτοφανές γεγονός : Να γνωρίσει η πόλη μεγάλη οικονομική «ευμάρεια» σε περίοδο μάλιστα … πολέμου που επέφερε τεράστια κέρδη στους καταστηματάρχες και επαγγελματίες της Θεσσαλονίκης την ίδια εποχή που ολόκληρη η Ευρώπη δοκιμαζόταν σκληρά από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και αυτό ξεκίνησε με την ξαφνική και απρόβλεπτη αποβίβαση στην πόλη δεκάδων χιλιάδων Αγγλο-γάλλων στρατιωτών που συγκροτούσαν την τότε Στρατιά της Ανατολής των συμμαχικών δυνάμεων της «Αντάντ» …
Αυτό συνέβη σαν σήμερα , στις 22 Σεπτεμβρίου 1915 , ένα χρόνο μετά την κήρυξη του πολυαίμακτου Α΄Παγκοσμίου Πολέμου , όταν στρατεύματα Αγγλο-γάλλων αποβιβάστηκαν ξαφνικά και χωρίς καμιά προειδοποίηση στην παραλία της Θεσσαλονίκης παραβιάζοντας κατά προκλητικό τρόπο την «ουδετερότητα» της Ελλάδας η οποία επέμενε με εντολή των ανακτόρων της Αθήνας να μην μετέχει ενεργά ως τότε στην παγκόσμια σύρραξη . Αρχηγός των γαλλικών δυνάμεων που αποβιβάστηκαν στην πόλη ήταν ο Γάλλος στρατηγός Μωρίς (Μαυρίκιος) Σαρράϊγ ενώ των Βρετανών ο στρατηγός σερ Μπράϋαν Μαχόν . ΄Ηταν τα συμμαχικά στρατεύματα που συγκρότησαν το λεγόμενο «Μακεδονικό Μέτωπο» του πολέμου με κέντρο τη Θεσσαλονίκη στην ηγεσία του οποίου τοποθετήθηκε ο Σαρράϊγ , ένας τολμηρός , φιλόδοξος αλλά και αδιάλλακτος άνθρωπος επιρρεπής στην πολιτική, που στην ουσία αυτοανακηρύχθηκε … ύπατος αρμοστής στη Θεσσαλονίκη αναλαμβάνοντας όλες τις εξουσίες στην πόλη . Τα στρατεύματα αυτά για μεγάλο χρονικά διάστημα έμειναν άπραγα και χωρίς καμιά στρατιωτική δραστηριότητα σκάβοντας απλά λαγούμια περιμετρικά της πόλης για να αμυνθούν σε πιθανή επίθεση των Γερμανο-βουλγάρων …
Όμως η Θεσσαλονίκη την ίδια περίοδο γνώρισε μεγάλη οικονομική ευμάρεια και ανάπτυξη που δεν γνώρισε ποτέ ως τότε στην ιστορία της. Περίπου 150.000 Αγγλο-γάλλοι στρατιώτες (90.000 Βρετανοί και 60.000 Γάλλοι) έφτασαν στην πόλη αρχικά για να ακολουθήσουν τις επόμενες μέρες και άλλα στρατεύματα Ιταλών , Νεοζηλανδών , Αυστραλών, Αλγερινών , Μαροκινών , Σενεγαλέζων ακόμα και Ρώσων αργότερα. ΄Ολοι αυτοί , καθώς δεν είχαν να κάνουν τίποτα το σοβαρό , ξεχύνονταν καθημερινά στην πόλη για να ξεπεράσουν την απραγία και τη νωθρότητά τους , να διασκεδάσουν την πλήξη τους αλλά και για να γνωρίσουν από κοντά το μυστήριο που έκρυβε η … Ανατολή όπου θεωρούσαν πως ανήκε η Θεσσαλονίκη . Όλα τότε τα καταστήματα της πόλης γνώρισαν μεγάλη οικονομική ακμή και ανάπτυξη , όπως τα ξενοδοχεία , οι Λέσχες ,τα Κινηματοθέατρα , οι μπυραρίες και τα αναψυκτήρια , τα εστιατόρια , τα καφενεία , τα εμπορικά καταστήματα , τα ραφεία αλλά και οι …πολυάριθμοι οίκοι ανοχής στο Βαρδάρη όπου οι δρόμοι ήταν κυριολεκτικά αδιάβατοι από τους ξένους στρατιώτες που αναζητούσαν εκεί τον αισθησιακό «παράδεισο» που είχαν δημιουργήσει στο νου τους όταν αποβιβάζονταν στην πόλη …
΄Ηταν τότε και για μεγάλο διάστημα από άποψη οικονομική η καλύτερη εποχή για τη Θεσσαλονίκη που εύστοχα ονομάστηκε …Πορτ- Σάϊδ των Βαλκανίων ! …

(22.09.2019)

 

                                                   ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΑΚΗ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟ ...

 

Στις 21 Σεπτεμβρίου 1990, σαν σήμερα πριν 29 χρόνια, έφυγε από τη ζωή εδώ στη Θεσσαλονίκη ο σκηνοθέτης και σεναριογράφος Τάκης Κανελλόπουλος, και η πόλη μας αλλά και ολόκληρη η Ελλάδα έχασαν πρόωρα σε ηλικία 57 ετών έναν μεγάλο δημιουργό στο χώρο του κινηματογράφου, τον πρωτοπόρο σκηνοθέτη και σεναριογράφο που θα προσέφερε με βεβαιότητα πολλά ακόμα απ΄όσα προσέφερε στη σύντομη διαδρομή της ζωής του. ΄Ηταν ο ριζοσπάστης και πρωτοπόρος Θεσσαλονικιός σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ "Μακεδονικός Γάμος" που βραβεύθηκε στο Α΄ Φεστιβάλ (Ελληνικού) Κινηματογράφου που σημαδιακά ξεκίνησε τέτοιες μέρες το 1960 στον Κινηματογράφο "Ολύμπιον" της Θεσσαλονίκης.

Ο Τάκης Κανελλόπουλος στη δεκαετία του ΄60 σκηνοθέτησε και τις ταινίες "Ουρανός", "Εκδρομή" και "Παρένθεση" που καταγράφηκαν επίσης στις καλύτερες ταινίες του Ελληνικού Κινηματογράφου . Παρά ταύτα ο μεγάλος αυτός δημιουργός έφυγε από τη ζωή χωρίς την αναγνώριση που του άξιζε ως συνήθως συμβαίνει στη χώρα μας ...

(Λίγο προτού αποχωρήσω από το Δήμο Θεσσαλονίκη σε συνεργασία της Διεύθυνσης Αρχιτεκτονικού όπου υπηρετούσα και της Διεύθυνσης Πολιτισμού, μετά από απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, στήσαμε στο παρκάκι απέναντι από το Θέατρο της ΕΜΣ μία σεμνή προτομή του μεγάλου αυτού καλλιτέχνη που χάσαμε δυστυχώς πρόωρα. Γιά μεγάλο διάστημα -θυμάμαι- ένα κόκκινο γαρύφαλλο κάποια τοποθετούσε καθημερινά στην προτομή του ...Αργότερα ονομάσαμε την αίθουσα προβολών ταινιών στο νεοσύστατο τότε Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης στο λιμάνι σε "Αίθουσα Τάκη Κανελλόπουλου" ...)

 

(21.09.2019)

ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ : Η ΚΑΛΗ ΜΕΡΑ ΑΠ΄ΤΟ ΠΡΩΙ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ... Παρακολούθησα χθες από την TV100 ολόκληρη την 1η συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Θεσσαλονίκης και οφείλω να πω (όπως έκαναν και πολλοί άλλοι) ότι η συζήτηση -παρά τις κάποιες εντάσεις- διεξήχθη σε εξαιρετικό επίπεδο που σημαίνει πως βασικά πράγματα αλλάζουν στο Δήμο Θεσσαλονίκη και εύχομαι το ίδιο να συμβεί και στην πόλη μας που δυστυχώς τελευταία παρακμάζει από μέρα σε μέρα παρά την ιστορική της διαδρομή των 23 αιώνων, τις στρατηγικές της αρετές και τις προοπτικές ανάπτυξης και προόδου που κατά κοινή ομολογία έχει ... Το θέμα που κυριάρχησε στη συνεδρίαση -όπως άλλωστε αναμενόταν- ήταν το μετρό και οι αρχαιότητες της Βενιζέλου και ο "εμφύλιος" που προέκυψε αιφνιδίως γιά ένα θέμα που είχε μάλιστα επιλυθεί μετά από πολλές συζητήσεις κατά το παρελθόν. Ευχόμαστε η νέα διοίκηση του Δήμου να αξιοποιήσει αυτό το δεδομένο γιά το καλό της πόλης και των κατοίκων της ... Κοντά στα μεσάνυχτα συζητήθηκε το θέμα των "Δημητρίων" και ακολούθησε σύντομη συζήτηση χωρίς να εξεταστεί αν ο ιστορικός αυτός θεσμός που θεσπίστηκε στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη οδεύει κατά τον καλύτερο τρόπο ή θα πρέπει να επανεξεταστεί η πορεία και οι στόχοι του. Αλλά και το Κέντρο Ιστορίας του Δήμου Θεσσαλονίκης, που παράγει εξαιρετικό έργο, θα πρέπει να ενισχυθεί για να μπορεί την κρίσιμη εποχή των ανατροπών που ζούμε σε συνεργασία με διακεκριμένους ερευνητές και επιστήμονες να εκφράζει άποψη για καίρια θέματα της Ιστορίας μας ... Πιστεύουμε και ευχόμαστε για το καλό της Θεσσαλονίκης μας η ίδια ατμόσφαιρα να συνεχιστεί και στο μέλλον. Πρέπει να κερδίσουμε το χρόνο που χάθηκε ... (17.09.2019).

ΚΡΑΤΟΣ ΟΠΕΡΕΤΑ ... Ανοίγοντας σήμερα (16/9) το γραμματοκιβώτιο του σπιτιού μου (που εδώ και πολλά χρόνια έπαψε να έχει μέσα του γράμματα αλλά έχει μόνο λογαριασμούς...) βρήκα τον λογαριασμό της ΔΕΗ ο οποίος λόγω κλιματιστικών όλο το καλοκαίρι αναμενόταν φουσκωμένος όπως και πράγματι συνέβη. Αλλά δεν είναι εκεί το ζήτημα. Ο λογαριασμός προσδιόριζε τελευταία ημερομηνία εξόφλησης ... μία ημέρα πριν τον παραλάβω. Ανέτρεξα αρπαγμένος από τον εμπαιγμό στον φάκελλο του λογαριασμού με τον οποίο μου εστάλη όπου φαρδιά-πλατιά έγραφε πως παραδόθηκε στα ΕΛΤΑ προ 18 ημερών... ΄Εκανε δηλαδή από το Κατάστημα των ΕΛΤΑ της οδού 25ης Μαρτίου εδώ στη Θεσσαλονίκη για να έλθει στου Χαριλάου όπου διαμένω (περίπου 1 χλμ απόσταση) 18 μερόνυχτα ... Φοβερή ταχύτητα !... Αυτό λέγεται κράτος που σέβεται τον πολίτη ?... Το αμφισβητώ απολύτως. Πρόκειται δυστυχώς για κράτος οπερέτα .... (16.09.2019)

Ε! ΟΧΙ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΚΡΟΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΑ ΣΚΟΠΙΑ ! ... 500 - 1000 άτομα (προφανώς καλά επιλεγμένα) ως να έλαβαν από κάπου σύνθημα σηκώθηκαν όρθια και χειροκρότησαν χθες στο Βελλίδειο τον Τσίπρα όταν αυτός αναφέρθηκε στο μέγα "επίτευγμα" της παραχώρησης του ονόματος "Μακεδονία" στα Σκόπια με τη Συμφωνία των Πρεσπών. Στόχος προφανώς να εμφανιστεί ότι ο λαός της Θεσσαλονίκης, της Βόρειας Ελλάδας και γενικά της Ελλάδας επικροτεί ενθέρμως αυτή την ενέργεια της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ στην οποία αντιτάχθηκαν όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις από το 1944 ως σήμερα ... Και πίστεψαν κάποιοι πως με τέτοιες μεθοδεύσεις θα παραπλανηθεί για μια ακόμα φορά ο λαός μας όταν μάλιστα είναι πολύ κοντά η 4η Φεβρουαρίου 2018 με το πανεθνικό συλλαλητήριο στην Αθήνα όπου συμμετείχαν 1.000.000 κάτοικοι απ΄όλη την Ελλάδα απαιτώντας να μην δοθεί το όνομα "Μακεδονία" στα Σκόπια ...Δύσκολο πια να κοροϊδέψουν κάποιοι το λαό, ας το καταλάβουν ... (15.09.2019)

                                                 ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΒΙΑΝΝΟΥ ...

Θλιβερή και η σημερινή επέτειος αλλά οφείλουμε να γνωρίζουμε πως και γιατί. Οι Γερμανοί αφού αιματοκύλισαν τον κόσμο και τελικά ηττήθηκαν το 1945, εντέχνως εμφανίστηκαν παγκοσμίως ότι στον πόλεμο υπήρξαν σκληροί μεν αλλά αυστηροί στην τήρηση των κανόνων του πολέμου και με τον τρόπο αυτό μπόρεσαν να συνεχίσουν το έργο τους από άλλες θέσεις ως και σήμερα. Δεν μας απάντησαν όμως αν μέσα στους κανόνες του πολέμου είναι να εξοντώνουν με φρικιαστικό μάλιστα τρόπο άμαχο, άοπλο και αθώο πληθυσμό όπως συνέβη σαν σήμερα 14 Σεπτεμβρίου 1943 στα χωριά της Βιάννου Κρήτης ...
Το σχετικό Χρονικό της μεγάλης σφαγής αναφέρει:

14.09.1943 Το Ολοκαύτωμα της Βιάννου Κρήτης. Μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας στις 08.09.1943 διαδόθηκε ότι οι Σύμμαχοι θα πραγματοποιήσουν απόβαση στην Κρήτη και ειδικά στην επαρχία της Βιάννου στη νοτιοανατολική πλευρά του νομού Ηρακλείου. Η πληροφορία οδήγησε τους Γερμανούς να οργανώσουν πολλές επιχειρήσεις στην περιοχή για να αποτρέψουν ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Η εντολή του στρατηγού Φρίντριχ - Βίλχελμ Μύλλερ, που έμεινε γνωστός ως «ο σφαγέας της Κρήτης», ήταν σαφής : «Καταστρέψατε την επαρχία Βιάννου. Εκτελέσατε πάραυτα, χωρίς διαδικασία, τους άρρενες που είναι πάνω από 16 ετών καθώς και όλους όσοι συλλαμβάνονται στην ύπαιθρο, ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας». Στις 12.09.1943 αντάρτικες ομάδες Αντίστασης υπό τον καπετάν Μανώλη Μπαντουβά συγκρούονται με γερμανικές δυνάμεις στην περιοχή Σύμης της επαρχίας Βιάννου της Κρήτης. Η μάχη λήγει με νίκη των Ελλήνων ανταρτών ενώ οι απώλειες των Γερμανών είναι μεγάλες (83 νεκροί και 13 αιχμάλωτοι). Σε αντίποινα στις 13-14.09.1943 οι Γερμανοί θα επέμβουν με ισχυρές δυνάμεις και θα καταστρέψουν 11 χωριά της επαρχίας Βιάννου (΄Αγιος Βασίλειος, Αμιρά, ΄Ανω και Κάτω Βιάννος, Βάχος, ΄Εμπαρος, Καλάμι, Κάτω Σύμη, Κεφαλοβρύσι, Πεύκος, Συκολόγος και Χονδρός) και θα εκτελέσουν 461 άνδρες. Μάλιστα επρόκειτο να εκτελεστούν άλλοι 400 όμηροι αλλά η εκτέλεσή τους ματαιώθηκε τελευταία στιγμή μετά από επέμβαση του μετέπειτα Αρχιεπισκόπου Κρήτης Ευγενίου Ψαλιδάκη
(Στην εικόνα ο Γερμανός στρατηγός Φρίντριχ-Βίλχελμ Μύλλερ , γνωστός και ως "ο σφαγέας της Κρήτης")

(14.09.1943)