ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΚΑΛΛΑΡΗ

Ελάχιστοι δυστυχώς γνωρίζουν τι ακριβώς συνέβη στις 17 και 18 Ιουνίου 1913 στη Θεσσαλονίκη όταν ο στρατηγός Κωνσταντίνος Καλλάρης , στρατιωτικός διοικητής τότε της Θεσσαλονίκης , μετά απο τελεσίγραφο διάρκειας μόλις μιάς ώρας απομάκρυνε τους Βούλγαρους απο την πόλη οι οποίοι σκόπευαν να εκδιώξουν την ελληνική διοίκηση και τον ελληνικό στρατό και να την καταλάβουν με δόλιο τρόπο . 

Το πληροφορήθηκε αυτό ο γενναίος στρατηγός και μετά απο συννενόηση με τον Βενιζέλο τους έταξε στις 17 Ιουνίου 1913 ώρα 5 το απόγευμα προθεσμία μιάς ώρας να εργκαταλείψουν την πόλη . 
 Και μόλις παρήλθε άπραγος η προθεσμία οι Κρήτες χωροφύλακες άρχισαν να βάλλουν με τηλεβόλα κα;τά των οχυρωμένων θέσεων των Βουλγάρων στην πόλη . 

Ακολούθησαν κανονικές συμπλοκές και στις 6 το πρωί της επόμενης μέρας οι Βούλγαροι παραδόθηκαν και μεταφέρθηκαν εκτός πόλης .

 Πολλές απο τις λεπτομέρειες απο τα γεγονότα αυτά είχα τη μοναδική ευκαιρία να μάθω απο την κόρη του στρατηγού Καλλάρη Χρυσηίδα Καλλάρη η οποία προσέφερε πολύτιμα ντοκουμέντα του πατέρα της στην πόλη της Θεσσαλονίκης , στην πόλη η οποία ουσιαστικά απελευθερώθηκε χάρη στη σωτήρια επέμβαση του πατέρα της. 

 Η γνωστή δημοσιογράφος κα Νατάσα Μποζίνη που γνώριζε την κυρία Χρ . Καλλάρη , έχει συγκεντρώσει και επεξεργάζετε , μετά απο προσωπική εργασία ετών , πολλές πληροφορίες απο τη ζωή και δράση του στρατηγού Κ.Καλλάρη και οργάνωσε ένα ολόκληρο αρχείο , το ΑΡΧΕΙΟ ΚΑΛΛΑΡΗ, ( http://arxiokallari.blogspot.com/)τμήμα του οποίου εκτίθεται στο Πολεμικό Μουσείο Θεσσαλονίκης,ενώ προετοιμάζεται και μια σειρά ιστορικών ντοκιμαντέρ, όπου για πρώτη φορά θα δημοσιοποιηθούν ιστορικά ντοκουμέντα και οπτικοακουστικά υλικά.

Κωνσταντίνος και Χρυσηίδα Καλλάρη

(Αναδημοσίευση από το Blog: http://arxiokallari.blogspot.com/ )
 
Το αρχείο  Καλλάρη αποτελείται από εκατοντάδες φωτογραφίες, χειρόγραφες επιστολές, καρτ ποστάλ, επιστολικά δελτάρια, ηχογραφημένες μαρτυρίες και έγγραφα ντοκουμέντα για την ιστορία της Ελλάδας από το 1812 μέχρι και το 1974.

Τα μέλη της οικογένειάς έδρασαν και επέδρασαν στα γεγονότα, από την επανάσταση του 1821, την Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα, τους Βαλκανικούς πολέμους, τον Α και Β Παγκόσμιο Πόλεμο, την Μικρασιατική Εκστρατεία, τον Εμφύλιο Πόλεμο και τη Δικτατορία των Συνταγματαρχών.

Ο Στρατηγός Κωνσταντίνος Καλλάρης είναι από εκείνα τα ιστορικά πρόσωπα που η δράση τους έχει περιγραφεί μόνο από τρίτους.  Σε αντίθεση με πολλούς συναδέλφους του, δεν άφησε απομνημονεύματα.

Οι δύο κόρες του Αγγελική και  Χρυσηίδα Καλλάρη αμέσως μετά την μεταπολίτευση άρχισαν την διαδικασία καταγραφής και δωρεάς- σε  μουσεία και φορείς- των ιστορικών κειμηλίων  της οικογένειάς.

Στο Πολεμικό Μουσείο των Αθηνών, στο Μουσείο Μπενάκη, στο Κέντρο Ιστορίας του Δήμου Θεσσαλονίκης  εκτίθενται  πλέον  Όπλα, Χάρτες, έπιπλα αλλά και Πίνακες της Φλωρά Καραβία και του Γ. Ροϊλού ,  Μετάλλια, διακρίσεις , βιβλία και προσωπικά αντικείμενα του Στρατηγού  Κωνσταντίνου Καλλάρη.

Μετά τον θάνατο της Αγγελικής  η Χρυσηίδα συνέχισε όχι μόνο τις δωρεές, αλλά και την έρευνα σε αρχεία του κράτους, για την  εύρεση χαμένων ντοκουμέντων.

Σε αυτά τα ντοκουμέντα βασίστηκε το βιβλίο του Συγγραφέα και Καθηγητή Διονύση Μοσχόπουλου « Ο Στρατηγός Κωνσταντίνος Καλλάρης και η Εποχή του»

Αποτελεί πολύτιμο  εργαλείο για ιστορικούς και ερευνητές, καθώς παρουσιάζει  μοναδικά τεκμήρια  για την εποχή των Βαλκανικών Πολέμων, τη στροφή της στρατιάς προς τη Θεσσαλονίκη, την εποχή του Διχασμού, την εξέλιξη της εκπαιδευσης στο στράτευμα και πολλά άλλα

                               Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Ο Κ. Καλλάρης ως διοικητής της ΙΙ Μεραρχίας έπαιξε ενεργό ρόλο και στις μάχες του Σαρανταπόρου των Γιαννιτσών την απελευθέρωση και εκκαθάριση της Θεσσαλονίκης.

Ήταν ο πρώτος διοικητής της απελευθερωμένης πόλης. Η Χρυσηίδα Καλλάρη ένιωθε χρέος να παραδώσει όλα τα κειμήλια που σχετίζονταν με την Μακεδονία, στην πόλη της Θεσσαλονίκης.

Αναζήτησε συστάσεις για το πρόσωπο που θα μπορούσε να την βοηθήσει. Έφτασε στο γραφείο του ιστορικού και συγγραφέα Απόστολου Παπαγιανόπουλου που τότε ήταν και διευθυντής Αρχιτεκτονικού του Κεντρικού Δήμου.

Η παράδοση των κειμηλίων ολοκληρώθηκε και παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στον εορτασμό των 2300 χρόνων ιστορίας, της πόλης.

Η Χ. Καλλάρη επέστρεψε στην Αθήνα και στην καθημερινότητά της.

ΜΙΑ ΑΠΡΟΣΜΕΝΗ ΦΙΛΙΑ Πολλά χρόνια μετά, σε μια τυχαία συζήτηση, ο Α. Παπαγιανόπουλος ανέφερε συμπτωματικά, στη γράφουσα, την εντύπωση που του προκάλεσε η προσωπικότητα της γυναίκας. Ο θαυμασμός και η συγκίνηση στη φωνή του, μου δημιούργησαν την επιθυμία να την συναντήσω και να καταγράψω τις μνήμες της. Αναζητήσαμε τον Δ. Μοσχόπουλο και με τη βοήθεια του ανιψιού του συντρόφου της, Κωνσταντίνου Κατσίνη, ξεκίνησε η πραγματοποίηση ενός ντοκιμαντέρ με κεντρικό θέμα τον Κ. Καλλάρη και την στρατιωτική του δράση. Η Χρυσηίδα ήταν μια αποκάλυψη, η ζωή της μια περιπέτεια συνδεδεμένη με τη νεώτερη ιστορία.

Το ντοκιμαντέρ ολοκληρώθηκε, προβλήθηκε αρκετές φορές από την ΕΤ3 και στάθηκε αφορμή να αποκτήσω μια ενδιαφέρουσα φίλη που μου έμαθε πολλά. Ζήτησε βοήθεια να αρχειοθετήσουμε τα χαρτιά της. Ξεκινήσαμε από τους λογαριασμούς και τα τέλη του αυτοκινήτου.  Συχνά μου ανέφερε τις κασέτες της.

Ήταν καθηγήτρια μουσικής με Γαλλική παιδεία .

Υπέθεσα ότι αναφερόταν σε τραγούδια εποχής.

Τα πρώτα χρόνια την επισκεπτόμουν τακτικά. Η μνήμη της ασθενούσε σταδιακά

Πολλές φορές της τηλεφωνούσα και με μπέρδευε με την κοπέλα που την φρόντιζε.

Η αρχειοθέτηση σταμάτησε.

Ο ανιψιός της ο Κωνσταντίνος θα με ειδοποιούσε, όποτε η φίλη μου είχε διαύγεια.   

Απορροφήθηκα από τη ζωή και την καθημερινότητά μου μέχρι τον Ιούλιο του 2007

 ΙΟΥΛΙΟΣ 2007 Προχωρημένο καλοκαίρι στην Ελλάδα Το κινητό  χτυπάει σπάνια, ξεχνιέται σε απύθμενες γυναικείες τσάντες, στο σπίτι, στο αυτοκίνητο και αλλού. Λίγα λεπτά πριν καταργήσω την   λειτουργία του  για να βιώσω όψιμα το θέρος, χτύπησε. «Αναστασία Κατσίνη η σύζυγος του Κωνσταντίνου ανιψιού του άντρα της Χρυσηίδας Καλλάρη. - Η θεία έφυγε από τη ζωή, το ίδιο και ο άντρας μου και μάλιστα ξαφνικά και πριν από τη θεία. Σας αναζητούσα καιρό, σας βρήκα από τον κ. Μοσχόπουλο»

Άκουγα  την ευγενική και καλλιεργημένη φωνή της γυναίκας και ταυτόχρονα ένιωθα να με κυριεύει εκείνη η θλίψη η γνώριμη σε όσους έχουν βιώσει μη αναστρέψιμες απώλειες, δίπλα της και οι ενοχές, για μια υπόσχεση και ένα χρέος απλήρωτο, σε μια φίλη που αναπάντεχα εισέβαλλε στη ζωή μου και έσπειρε την αξία της αφοσίωσης:

 Σε έναν άνθρωπο σε έναν σκοπό.

Όποιον άνθρωπο όποιον σκοπό… Η φίλη μου που μου αρκούσε να ξέρω ότι υπάρχει, φορώντας μια σφυρίχτρα στο λαιμό για να προειδοποιήσει εάν της συμβεί κάτι,  ένα ψεύτικο περίστροφο π στο κομοδίνο της , κομμένα γάντια οδήγησης στο συρτάρι και κλειδιά ενός αυτοκινήτου, που δεν κλείδωνε, υπέκυψε στον χρόνο. Ο χρόνος και τα διαφορετικά καντάρια που τον μετρούνε οι διαφορετικές γενιές  ήτανε τώρα το δικό μου πρόβλημα. Ο χρόνος που πίστευα ότι είχα, για να ολοκληρώσω όσα υποσχέθηκα, τον μετρούσα σύμφωνα με την δική μου-πλασματική- κλεψύδρα. Το στόμιο της δικής της όμως ήταν φαρδύτερο και οι κόκκοι της γλίστρησαν πριν βρω χρόνο.  Ένιωθα  ήσυχη γνωρίζοντας πόσο την φρόντιζε ο ανιψιός και  πολύτιμος βοηθός της μνήμης της ο Κωνσταντίνος και έτσι μετέθετα την επικοινωνία μου για την επόμενη Πολλές σκέψεις  και φασαρία, θα σκεφτείτε, για μια φιλία ανάμεσα σε δύο γυναίκες που τις χώριζαν 60 και πλέον χρόνια. «-Κ. Κατσίνη λυπάμαι για την διπλή σας απώλεια, η αλήθεια είναι ότι  είχα συνεννοηθεί με τον σύζυγο σας να μου τηλεφωνεί τις ημέρες που η κ. Καλλάρη είχε διάθεση και επιθυμούσε να συναντηθούμε . Όταν σταμάτησε να μου τηλεφωνεί υπέθεσα ότι είχε χάσει το ενδιαφέρον της οριστικά για την  καταγραφή  του αρχείου της.» «-Ασφαλώς δεν γνωρίζατε και σίγουρα ήσασταν πολύ απασχολημένη.» Μου απάντησε με πραγματική ειλικρίνεια και ευγένεια η Αναστασία Κατσίνη, για να βουλιάξω ακόμη περισσότερο στις ενοχές.

Μου θύμισε  ότι σύμφωνα με τη διαθήκη, το  μισό σπίτι δίδεται  δωρεά στο δημόσιο και ότι εκείνο το αρχείο, στέκει όπως το  θυμόμουνα, στον Βύρωνα και περιμένει να γλυτώσει από την κατεδάφιση. Η είδηση της απώλειας  αλλά και η άγνοια για το περιεχόμενο του αρχείου  σκίασαν  την υποχρέωση. Πρότεινα να μου τηλεφωνήσει όποτε θα είχαν ολοκληρωθεί τα διαδικαστικά και υπήρχε χρόνος να επισκεφθούμε το σπίτι.

Χαθήκαμε και πάλι μέχρι το καλοκαίρι του 2010

Στις 17 Αυγούστου με 42 βαθμούς θερμοκρασία επισκεφθήκαμε την μικρή μονοκατοικία στον Βύρωνα εκεί κράτησε μέχρι τελευταία στιγμή το προσωπικό αρχείο της οικογένειας. Σε πιθανά και απίθανα σημεία βρήκαμε και συσκευάσαμε επιστολές, φωτογραφίες, έγγραφα. Δίπλα στο κρεβάτι της υπήρχαν προσεκτικά τακτοποιημένες και δεκάδες κασέτες. Όταν ξεκίνησα την αρχειοθέτηση και την ανάγνωση των χειρόγραφων επιστολών -που ακόμη συνεχίζεται- δε φανταζόμουν την ιστορική σημασία του περιεχομένου. Τα μέλη της οικογένειας περιγράφουν τις συνθήκες στα μέτωπα των Βαλκανικών Πολέμων τη στιγμή που τα γεγονότα εξελίσσονται και η ιστορία γράφεται, ο Κ. Καλλάρης και ο γιός του Σπύρος- λίγο πριν πέσει στο Μπιζάνι-  αναφέρουν τις εικόνες που αντίκρισαν, απελευθερώνοντας τη Θεσσαλονίκη.

Την υποδοχή του κόσμου, τη σύνθεση του πληθυσμού.

Ο Διχασμός, ο Α Παγκόσμιος Πόλεμος, η Μικρασιατική Καταστροφή περνούν μέσα από τα μάτια του δεύτερου γιού που έπεσε μαχόμενος στο Ουσάκ.

                                                    Η κατοχή, η αντίσταση ο εμφύλιος, οι εξορίες είναι κομμάτι της ζωής και της δράσης της Χρυσηίδας που φύλαξε ευλαβικά όχι μόνο την αλληλογραφία αλλά και τα μικρά χειροτεχνήματα και τα αποξεραμένα λουλούδια  των φυλακισμένων γυναικών στις φυλακές Αβέρωφ, τη Γυάρο, την Μακρόνησο, την Αλικαρνασσό. Ανάμεσα σε τσαλακωμένα χαρτιά και φακέλους βρήκα ποιήματα του Γιάννη Νεγρεπόντη προς τη Βάσω Κατράκη και τη Χρυσηίδα, τον καιρό που ήταν όλοι εξόριστοι στη Γυάρο μαζί με τον Λεωνίδα Κύρκο τον Γιάννη Ρίτσο, τον Βασίλη Ρώτα και τον Μανώλη Γλέζο. Στα ημερολόγιά της αναφέρει τις συνθήκες εκείνης της εποχής ενώ επί 40 χρόνια αλληλογραφεί με την Άννα Κινδύνη στο Παρίσι όπως και με τον Αλέκο Κοντόπουλο και τον Ροβήρο Μανθούλη.

Μαζί με όλα αυτά και ένα ανεκτίμητο φωτογραφικό αρχείο σε υλικά και με τεχνικές που μαρτυρούν την ιστορία της φωτογραφίας στην Ελλάδα.

Αλλά και δεκάδες καρτ ποστάλ τυπωμένα  από το 1864 στην Κέρκυρα και σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Σε ξεχωριστό σημείο είχε αρχειοθετήσει τις ξενόγλωσσες επιστολές. Η ίδια μιλούσε και έγραφε σε περισσότερες από πέντε γλώσσες.

Κάποτε έφτασα και στις κασέτες για να ανακαλύψω ότι το άγχος της Χρυσηίδας Καλλάρη δεν ήταν συναισθηματικό.

Αντίθετα επρόκειτο για ηχητικά ντοκουμέντα που η ίδια είχε ξεκινήσει να ηχογραφεί με το δημοσιογραφικό της κασετοφωνάκι το 1983.

Ήταν η εποχή που αναζητούσε όσες συγκρατούμενες της ήταν εν ζωή και μπορούσαν να αφηγηθούν:  Από τους τρόπους που έφτιαχναν προκηρύξεις στην κατοχή σκίζοντας λάστιχα, μέχρι τις συνθήκες κράτησης και τα βασανιστήρια στις φυλακές.

Αυτοπροσωπογραφεία Χ, Καλλάρη Φυλακές Αβέρωφ 1950

Άκουσα με  συγκίνηση την Ολυμπία Παπαδούκα να τραγουδάει, την Αριάδνη Χριστοπούλου να περιγράφει με ποιο τέχνασμα έβγαλαν από τις φυλακές την γνωστή επιστολή προς τον ΟΗΕ αλλά και πως η Μαρία Σβώλου κατασκεύαζε παιδικά παιχνίδια στο κελί της, για να τα δωρίσει στα παιδιά των φυλακισμένων μητέρων.

Μαζί με την Αριάδνη Χριστοπούλου είχαν αποφασίσει να γράψουν ένα βιβλίο. Μάλιστα συμφώνησαν σε περίπτωση που κάποια φύγει από τη ζωή να παραδώσει στην άλλη τα χειρόγραφα και το υλικό.

Η Αριάδνη έφυγε πρώτη, έτσι στο αρχείο της Χρυσηίδας βρέθηκαν και τα δικά της χειρόγραφα.

 Η ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

Όσα περιέγραψα είναι ενδεικτικά και τα ελάχιστα. Η Χρυσηίδα Καλλάρη ολοκλήρωσε ένα μεγάλο κομμάτι του χρέους που ένιωθε, προσφέροντας τα κειμήλια της οικογένειάς της. Μέχρι τη δύση της ζωής της συνέχισε να αρχειοθετεί. Όταν ένιωσε ότι ο χρόνος θα την προδώσει αποφάσισε να αναθέσει τη συνέχιση αυτής της εργασίας.  Η απρόσμενη φιλία μας  είχε σαν αποτέλεσμα να κρατώ σήμερα τα ημερολόγιά της και να ξεκινώ μια σειρά από ενέργειες για να γίνει ΄΄δημόσιο κτήμα΄΄ η κάθε χρήσιμη -ιστορικά-πληροφορία. Το πρώτο βήμα ήταν ο σχεδιασμός μιας σειράς Ντοκιμαντέρ και εκπομπών τεκμηρίωσης, που είναι σε εξέλιξη και μπορείτε να διαβάσετε το περιεχόμενό τους στην αντίστοιχη σελίδα αυτού του Blog: http://arxiokallari.blogspot.com/p/blog-page_20.html Η οργάνωση μικρών φορητών εκθέσεων με τα αντικείμενα και τα ντοκουμέντα της οικογένειας Καλλάρη βρίσκεται σε εξέλιξη, με την πρώτη έκθεση να φιλοξενείται από την 28 Οκτωβρίου του 2011, στο Πολεμικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης, με πρωτοβουλία του Διευθυντή του Μακεδονικού Μουσείου, συγγραφέα και συμβούλου της σειράς Ντοκιμαντέρ Βασίλη Νικόλτσιου.  Στόχος είναι να υπάρξει πλήρης ανάπτυξης του αρχείου το 2012 που θα συνοδεύεται από υποστηρικτικό οπτικοακουστικό υλικό, επιτρέποντας την ξενάγηση και σε πολίτες με αισθητηριακές  αναπηρίες. http://arxiokallari.blogspot.com/2011/10/100-28-0-2011-2012.html Η ενασχόληση με το αρχείο οδήγησε και στους τελευταίους απογόνους που φέρουν το όνομα Καλλάρη. Τη Μαρία και τη Βάνα  Καλλάρη εγγονές του μοναδικού αδερφού, του Στρατηγού Κωνσταντίνου Καλλάρη. Η συνεργασία με την Μαρία αποδεικνύετε, καθημερινά, πολύτιμη. Φύλαξε με σεβασμό ένα σημαντικό τμήμα του οικογενειακού αρχείου και κυρίως έγγραφα και κειμήλια του Γεώργιου Καλλάρη πατέρα του Στρατηγού και σημαντική ιστορική προσωπικότητα. http://arxiokallari.blogspot.com/2011/10/blog-post.html Συνέβαλλε και συμβάλλει στο να συνδέσουμε και να στοιχειοθετήσουμε πληροφορίες για τα ντοκουμέντα, τα οποία  θα ενταχθούν στη σειρά και θα εκτεθούν δημόσια.

 ΕΚΔΟΣΕΙΣ Μετά την αποθορυβοποίηση του ηχητικού υλικού, τη συντήρηση των φωτογραφιών και την ανάγνωση των χειρογράφων, έχει προγραμματιστεί μια σειρά από έντυπες και ηχητικές εκδόσεις, προσβάσιμες στο σύνολο των πολιτών και σχεδιασμένες σύμφωνα με την πλατφόρμα « Σχεδιάζοντας Για όλους»

   Νατάσα Μποζίνη

                                                                                                                            

Το ολέθριο μήνυμα: Μάντζικερτ 1071-Σαγγάριος 1921"

(Μια προδημοσίευση από το βιβλίο που άρχισα να γράφω,πρόσφατα )

Κεφάλαιο:   Απόπειρα κατά Βενιζέλου - Διχασμός                                        

      Δύο μόλις μέρες μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών στο Παρίσι , στις 30 Ιουλίου 1920 , ο πρωθυπουργός της Ελλάδας Ελευθέριος Βενιζέλος  ευρισκόμενος στον σιδηροδρομικό σταθμό της Λυών στο Παρίσι προκειμένου να επιβιβαστεί συρμού με προορισμό την Ελλάδα κομίζοντας την Συνθήκη με την οποία δημιουργούνταν η «Ελλάδα των 2 ηπείρων και των 5 θαλασσών» , δέχθηκε δολοφονική απόπειρα λίγο προτού επιβιβαστεί του συρμού «Orient Express» . 

Δράστες ήταν δύο ΄Ελληνες απότακτοι βασιλόφρονες  αξιωματικοί , ο υποπλοίαρχος Απόστολος Τσερέπης και ο υπολοχαγός Γεώργιος Κυριάκης , οι οποίοι τον πυροβόλησαν από κοντινή απόσταση τραυματίζοντάς τον όμως ελαφρά στο δεξιό χέρι .

 Το γεγονός ανάγκασε τον Βενιζέλο να επιστρέψει με μικρή καθυστέρηση με το θωρηκτό «Αβέρωφ» στην Αθήνα στις 17 Αυγούστου 1920 όπου έγινε  ενθουσιωδώς δεκτός από τους οπαδούς του και στελέχη του κόμματος των «Φιλελευθέρων» .                                               

Την επομένη όμως του θλιβερού γεγονός ,στις 31 Ιουλίου 1920 , όταν έφτασε στην Αθήνα η είδηση της απόπειρας δολοφονίας του ΄Ελληνα πρωθυπουργού από δύο «αντιβενιζελικούς» απότακτους αξιωματικούς στο Παρίσι  , αναζωπυρώθηκε ο εθνικός διχασμός για να ακολουθήσουν σοβαρά επεισόδια στην ελληνική πρωτεύουσα από φανατικούς οπαδούς της «βενιζελικής» παράταξης που καταγράφηκαν με μελανά γράμματα στην ιστορία της Ελλάδας με το όνομα «Ιουλιανά» .

 Διαδηλωτές κατέστρεψαν τότε γραφεία  αντιβενιζελικών εφημερίδων και επιτέθηκαν κατά πολλών  πολιτικών αντιπάλων του Βενιζέλου και του κόμματός του . Το γεγονός όμως που συντάραξε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο τότε την Ελλάδα ήταν η δολοφονία , το απόγευμα της ιδίας μέρας , του  διπλωμάτη ,  πολιτικού , λογοτέχνη  και γνωστού για τα αγνά πατριωτικά του αισθήματα ΄ Ιωνα (Ιωάννη) Δραγούμη , γιού του πρωθυπουργού Στέφανου Δραγούμη με καταγωγή από το Βογατσικό Καστοριάς . 

 Τον ΄Ιωνα Δραγούμη συνέλαβαν άνδρες των «Ταγμάτων ασφαλείας» που στρατωνίζονταν στα «Παραπήγματα» κοντά στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός» στην Αθήνα και τον εκτέλεσαν εν ψυχρώ μπροστά μάλιστα σε περαστικούς . Η χαρμόσυνη είδηση της υπογραφής της Συνθήκης των Σεβρών έφερνε μαζί της στην Ελλάδα και την όξυνση των πολιτικών παθών και αντιθέσεων αλλά και την αναζωπύρωση του οδυνηρού «Διχασμού» ύστερα από οκτώ χρόνια αιματηρών πολέμων και περιπετειών , από τους Βαλκανικούς Πολέμους ως τη μεγάλη δοκιμασία του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου …                                                                                              

 Λίγες μέρες μετά τη θριαμβευτική επιστροφή του Ελευθερίου Βενιζέλου στην Ελλάδα , συνήλθε στις 25 Αυγούστου / 7 Σεπτεμβρίου 1920 η Βουλή στην Ε΄ και τελευταία σύνοδό της όπου μετά από πρόταση του προέδρου της Θεμιστοκλή Σοφούλη εγκρίθηκε ψήφισμα με το οποίο ο Ελευθέριος Βενιζέλος ανακηρύσσονταν  «άξιον τέκνον της Ελλάδος» . Με την ιστορική εκείνη απόφασή της η Βουλή αποφάσιζε ότι :                                                              «Κηρύσσει τον Ελευθέριον Βενιζέλον άξιον της Ελλάδος , ευεργέτην και σωτήρα της πατρίδος , και εντέλλεται όπως τιμητική στήλη , φέρουσα το ψήφισμα τούτο , ιδρυθή εν τη αιθούση των συνεδριάσεων της Βουλής , εις αιώνιον μαρτύριον του θαυμασμού και της ευγνωμοσύνης αυτής»                                                                                                   

 Στη συνέχεια ο Βενιζέλος κατέθεσε προς επικύρωση τις συνθήκες που υπογράφηκαν στις Σέβρες που αποτέλεσαν το αποτέλεσμα σκληρών διπλωματικών αγώνων δύο σχεδόν ετών του ιδίου καθώς και τις προς αναθεώρηση διατάξεις του Συντάγματος του 1911 από την προσεχή Βουλή . Ακόμα δήλωσε επίσημα πως θα καλούσε τον λαό στις κάλπες σε χρονικό διάστημα δύο μηνών αίροντας τον στρατιωτικό νόμο και την λογοκρισία . 

 Στη συνέχεια διαλύθηκε η Βουλή και προκηρύχθηκαν εκλογές για την 25^η  Οκτωβρίου / 7^η  Νοεμβρίου 1920 παρόλη την έντονη διαφωνία πολλών  υπουργών της κυβέρνησης αλλά και σημαντικών στελεχών του κόμματος των «Φιλελευθέρων» , μεταξύ των οποίων και ο Γεώργιος Καφαντάρης  , που επέμεναν ότι οι περιστάσεις δεν ενδείκνυνται για παρόμοια δοκιμασία της χώρας δεδομένων και των έντονων αντιθέσεων  που επικρατούσαν μεταξύ των κομμάτων και μεταφέρονταν και στην εκλογική βάση αλλά και στον στρατό . 

Οι επιφυλάξεις  για την διενέργεια εκλογών απαλύνθηκαν σε ένα βαθμό από τα «Επινίκια» για την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών που γιορτάστηκαν στις 14/ 27 Σεπτεμβρίου 1920 με πανηγυρικό τρόπο στο Παναθηναϊκό στάδιο της Αθήνας παρουσία του βασιλιά Αλέξανδρου , του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου και σύσσωμης της κυβέρνησης , των αρχών αλλά και πολλών τοπικών αρχόντων από ολόκληρη την Ελλάδα . Κατά την μεγαλειώδη τελετή , την οποία παρακολούθησε μέγα πλήθος Αθηναίων, εντυπωσιακή ήταν η θρησκευτική πομπή στην οποία προηγούνταν το λάβαρο της Αγίας Λαύρας.

Ακολουθούσαν ιεροψάλτες , διάκονοι και ιερείς καθώς και 48 επίσκοποι που φορούσαν γιορτινά λαμπρά άμφια με επικεφαλής τον μητροπολίτη Αθηνών Μελέτιο Μεταξάκη .Στη συνέχεια σε ατμόσφαιρα κατάνυξης και συγκίνησης , τελέστηκε στο στάδιο μνημόσυνο υπέρ των πεσόντων στους πολέμους που προηγήθηκαν και η θρησκευτική τελετή  τερματίστηκε με τον ψαλμό

 «Τη Υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια …» . Κανένας δεν θα μπορούσε να φανταστεί εκείνη την ημέρα τι επρόκειτο να ακολουθήσει στη χώρα με την διενέργεια των εκλογών σε μερικές εβδομάδες .  

Όλα έδειχναν ότι το κόμμα των «Φιλελευθέρων» , με επικεφαλής τον δημιουργό της «Μεγάλης Ελλάδας» Ελευθέριο Βενιζέλο , θα σημείωνε θρίαμβο στις εκλογές καθώς μάλιστα με την Συνθήκη των Σεβρών ικανοποιούνταν οι περισσότεροι εθνικοί πόθοι των Ελλήνων .

Όμως  ο Βενιζέλος και οι συνεργάτες του δεν μπόρεσαν να αντιληφθούν πως συγχρόνως με τον ενθουσιώδη πανηγυρισμό στο Παναθηναϊκό στάδιο της Αθήνας , υπήρχε και μία έντονη δυσαρέσκεια στο λαό την οποία σκόπευαν να εκμεταλλευτούν οι κομματικοί του αντίπαλοι για να τον πλήξουν κατά την προσεχή εκλογική αναμέτρηση . Πέρα από αυτό υπήρξαν και κάποια σοβαρά και απρόσμενα γεγονότα τα οποία επιβάρυναν ακόμα περισσότερο την βαριά προεκλογική  ατμόσφαιρα στην Ελλάδα .

 Τον ίδιο καιρό ο ελληνικός στρατός έδινε σκληρές μάχες στη Μικρά Ασία για να προστατέψει τους εκεί ΄Ελληνες ομογενείς από τις θηριωδίες των Τούρκων «ατάκτων» και τα στρατεύματα που συγκρότησε ο Μουσταφά Κεμάλ αρνούμενος τη Συνθήκη που υπέγραψε η Τουρκία .

"Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ'' τον Μάη στη Θεσσαλονίκη

Αγαπητοί φίλοι σήμερα έλαβα το τελικό εξώφυλλο του νέου μου βιβλίου:"Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ" που θα κυκλοφορήσει στα βιβλιοπωλεία τέλος του Μαρτίου.

Αυτό που με χαροποίησε και θέλω να μοιραστώ μαζί σας είναι η είδηση που μου έδωσε η Αλεξάνδρα από τον εκδοτικό οίκο ΔΙΟΠΤΡΑ.
Η πρώτη παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει στον ΙΑΝΟ στη Θεσσαλονίκη την Πέμπτη 17 Μαϊου και ώρα 7μμ
Έτσι θα έχω τη χαρά να είμαι ανάμεσα σε φίλους που πρώτοι θα μου πούνε τη γνώμη τους
 Η βραδιά θα έχει και κάποιες εκπλήξεις που σύντομα θα σας αποκαλύψω

Τις σκέψεις μου, για τη συγγραφή του βιβλίου, μπορείτε να τiς διαβάσετε στην ανάρτηση:
http://apapagianopoulos.blogspot.com/2012/01/blog-post_8653.html

Η ΄΄ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ΄΄ ΣΤΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ

ΝΕΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

(θα κυκλοφορήσει σύντομα από τις εκδόσεις: ΔΙΟΠΤΡΑ)

Μερικές σκέψεις για την ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ και τηνπραγματική ιστορία του Μιχαήλ Θεοδόροβιτς Κυριάκοβ

Ο Ποντιακόςκαι γενικά ο Μικρασιατικός Ελληνισμός έχει μακρά και λαμπρή ιστορία καιδικαιωματικά καταλαμβάνει μέγα τμήμα της Ελληνικής ιστοριογραφίας . Όμως η ΜικρασιατικήΚαταστροφή του ΄22 και ο ξεριζωμός του Μικρασιατικού και Ποντιακού Ελληνισμούαπ΄τις προγονικές του εστίες , οι συνεχείς δοκιμασίες και περιπέτειες τωνΜικρασιατών προσφύγων αλλά και οι σκληροί αγώνες για την επιβίωση , αποτέλεσανένα σύγχρονο ελληνικό έπος του οποίου το περιεχόμενο και οι διαστάσεις , γιαδιάφορους λόγους και αιτίες , συνεχίζουν να αγνοούνται από τους ΄Ελληνες σήμερα.

Ακόμα λόγοι που έχουν να κάνουν με την πολιτική κατάσταση που ακολούθησε στηΣοβιετική ΄Ενωση και στην Ελλάδα κατά το Μεσοπόλεμο , την μετέπειτα περίοδο τουΨυχρού Πολέμου και τον Ελληνικό Εμφύλιο που ακολούθησε τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο ,αποτέλεσαν την αιτία οι ΄Ελληνες της Σοβιετικής ΄Ενωσης να αποκοπούν για πολλέςδεκαετίες από τη «Μητέρα πατρίδα» και να εμφανιστούν «παρόντες» στοιστορικό προσκήνιο κατά τις δραματικές εξελίξεις που ακολούθησαν με τηνκατάρρευση της Σοβιετικής ΄Ενωσης .

Την ιδέα συγγραφής ενός βιβλίου που θα περιγράφει με απλό και κατανοητότρόπο τη μεγάλη περιπέτεια του Ποντιακού Ελληνισμού στη Σοβιετική ΄Ενωση καιτην ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ των Ελληνοποντίων στην «Μητέρα πατρίδα» , όπως πάντα ονόμαζαν μενοσταλγία αλλά και με καμάρι την Ελλάδα , σχημάτισα κατά την θητεία μου ωςΣυμβούλου για θέματα Πολιτισμού στο Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού (ΣΑΕ) το 2003όταν ήλθα σε επαφή με πολλούς ΄Ελληνες Ποντίους κυρίως από την Γεωργία , τηνΟυκρανία , το Αζερμπαϊτζάν , την Αρμενία και τη Ρωσία που αγωνιούσαν για τομέλλον τους .

Προηγούμενα είχα πραγματοποιήσει πολλά ταξίδιαστις χώρες του Ανατολικού Συνασπισμού (Γιουγκοσλαβία , Βουλγαρία , Πολωνία ,Τσεχοσλοβακία , Ουγγαρία και Ρωσία ) και είχα έλθει σε επαφή με ΄Ελληνες πουζούσαν εκεί από τα χρόνια της Μικρασιατικής Καταστροφής και του Εμφυλίου.

Καθοριστική για την απόφασή μου ναπροχωρήσω στη συγγραφή ενός βιβλίου γι΄αυτούς ήταν και η γνωριμία μου με μίαοικογένεια Ελληνοποντίων που ήλθαν στην Ελλάδα από την Τιφλίδα στα μέσα τηςδεκαετίας του ΄90 όταν άρχισε να γίνεται ιδιαίτερα δύσκολη η ζωή τους εκεί .Τότε μου διηγήθηκαν την ιστορία ενός απλού Ελληνοπόντιου , με καταγωγή από τηνΤραπεζούντα του Πόντου , που με συγκλόνισε .

Επρόκειτογια τον Μιχαήλ Θεοδόροβιτς Κυριάκοβ (Μιχαήλ Θεοδώρου Κυριακίδη) πουγεννήθηκε στο Καρς το 1915 , έζησε όλη την Ρωσική Επανάσταση και τη συγκρότησητης Σοβιετικής ΄Ενωσης , αγωνίστηκε μαζί με τους άλλους Ποντίους για τηνεπιβίωση στα βουνά του Καυκάσου , αναδείχθηκε χάρη στις ικανότητές του σευψηλά αξιώματα και πέθανε ακριβώς όταν κατέρρεε η Σοβιετική ΄Ενωση .

Θεώρησα τότεότι με ιστό την ζωή του θα μπορούσα να περιγράψω το έπος των Ελλήνων του Πόντουστη Σοβιετική ΄Ενωση και παράλληλα τις κύριες ιστορικές φάσεις τωνγεγονότων από την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 στη Ρωσία ως την «Περεστρόϊκα»του Γκορμπατσόφ και την τελική κατάρρευση της Σοβιετικής΄Ενωσης που ακολούθησε στη συνέχεια .

΄Αλλωστε τιςφάσεις αυτές τις έζησε ο Ποντιακός Ελληνισμός όπως αποδεικνύεται μέσα απόγνωστά και άγνωστα γεγονότα τα οποία οφείλει να γνωρίζει σήμερα ο σύγχρονος΄Ελληνας …

Στην συγγραφή του βιβλίου πολύτιμες ήταν οι διηγήσεις και τα ντοκουμένταπου προσφέρθηκαν με προθυμία από την κόρη και τους συγγενείς του ΜιχαήλΚυριάκοβ , ενός ΄Ελληνα του Πόντου που έζησε όλη του τη ζωή με τη νοσταλγία ναγνωρίσει κάποτε την Ελλάδα , την πατρίδα των προγόνων του.


Έναταξίδι μου , ειδικά για τον σκοπό αυτό στη Μόσχα και στην Αγία Πετρούπολη ,όταν ακόμη ήταν αισθητή η ατμόσφαιρα του προηγούμενου καθεστώτος , βοήθησεσημαντικά στην κατανόηση πολλών πλευρών του όλου θέματος .

Ακόμα η χρήση της απέραντης βιβλιογραφίας γύρωαπό την Οκτωβριανή Επανάσταση και τη συγκρότηση της ΕΣΣΔ ,αποδείχθηκε απολύτως αναγκαία για την τεκμηρίωση των γεγονότων και καταστάσεωνπου αναφέρονται στο βιβλίο με προσπάθεια να υπάρξει αντικειμενικήκαι πέραν κάθε πολιτικής σκοπιμότητας προσέγγιση των θεμάτων …

18 Ιανουαρίου 1984 Φεύγει ο μεγάλος λαϊκός βάρδος Βασίλης Τσιτσάνης

Απόσπασμα από αντίστοιχο κεφάλαιο του βιβλίου «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ … εν θερμώ»

     Στις 18 Ιανουαρίου 1984 , ανήμερα των γενεθλίων του , φεύγει από τη ζωή ο μεγάλος λαϊκός βάρδος και στιχουργός Βασίλης Τσιτσάνης σε ηλικία 66 ετών , ο άνθρωπος που αν και δε γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη , συνδέθηκε άρρηκτα μαζί της , καθώς σ΄αυτή έγραψε και τραγούδησε για πολλά χρόνια τα καλύτερα τραγούδια του που γράφηκαν στη δικτατορία Μεταξά , στην Κατοχή και αμέσως μετά τον Πόλεμο .

Στην κηδεία του μεγάλου καλλιτέχνη , που έγινε στις 21.1.1984 στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών , παρουσία 20.000 φίλων και θαυμαστών του που τον συνόδευσαν συντετριμμένοι στην τελευταία του κατοικία , ο Μίκης Θεοδωράκης τραγούδησε το γνωστό τραγούδι «Συννεφιασμένη Κυριακή» , το οποίο γράφηκε στο δικό του στέκι «Ουζερί Τσιτσάνη» , στη Διαγώνιο (Παύλου Μελά 22 , δίπλα στο Μέγαρο Μοσκώφ) στη Θεσσαλονίκη κατά τη διάρκεια της Κατοχής .
  Ο Βασίλης Τσιτσάνης γεννήθηκε στα Τρίκαλα το 1915 από Ηπειρώτες γονείς (η μητέρα του ήταν από τα Ζαγόρια και ο πατέρας του από τα Γιάννενα) . Στα Τρίκαλα ο πατέρας του Τσιτσάνη εγκαταστάθηκε το 1900 και ασχολήθηκε με την κατασκευή τσαρουχιών .

    Πρώτη επαφή με τη μουσική και το τραγούδι είχε ο Β. Τσιτσάνης ακούγοντας από μικρός τον πατέρα του να παίζει ένα παλιό ιταλικό μαντολίνο και να τραγουδά κλέφτικα δημοτικά τραγούδια . Στη συνέχεια, το μαντολίνο αυτό μετατράπηκε από έναν οργανοποιό σε μπουζούκι , και μ΄αυτό θα αρχίσει να παίζει ο Τσιτσάνης σε ηλικία 12 ετών .

Αργότερα έμαθε να παίζει στο γυμνάσιο των Τρικάλων πολύ καλό βιολί , και όπως ο ίδιος ομολογούσε  «…κανείς δεν φανταζόταν ποτέ ότι από δεξιοτέχνης του βιολιού θα γινόμουνα μπουζουξής» …

    Τα τραγούδια του Βαμβακάρη και του Παπάζογλου τον ενθουσιάζουν  και αρχίζει και ο ίδιος να γράφει και να τραγουδά δικά του τραγούδια  και ίσως το τραγούδι «Θα πάω εκεί στην Αραπιά» , που τραγούδησε όλη η Ελλάδα για δεκαετίες , να είναι το πρώτο του τραγούδι που κυκλοφόρησε σε δίσκο .

    Το 1936 ο Τσιτσάνης εγκαθίσταται στην Αθήνα με σκοπό να σπουδάσει νομικά , καθώς ήταν το όνειρό του να γίνει δικηγόρος . Παράλληλα όμως στην πρωτεύουσα , για να καλύψει τα βιοποριστικά του έξοδα , αρχίζει να δουλεύει σε διάφορα μικρά κέντρα παίζοντας μπουζούκι και τραγουδώντας . Είναι περίοδος που γνωρίζει τον τραγουδιστή Μήτσο Περδικόπουλου , ο οποίος τον «μπάζει» στα σμυρναίικα και στα δημοτικά τραγούδια και γραμμοφωνεί το πρώτο ζεϊμπέκικο με τίτλο «Σ΄έναν τεκέ μπουκάρουν» . Θα ακολουθήσει η συνεργασία του με τον Μάρκο Βαμβακάρη και τη Σοφία Καρίβαλη .
    Το Μάρτιο του 1938 πηγαίνει στρατιώτης και υπηρετεί στο Τάγμα Τηλεγραφητών Θεσσαλονίκης που ήταν εγκατεστημένο στο κτιριακό συγκρότημα ανατολικά της προέκτασης της οδού Γ . Παπανδρέου (Ανθέων) στη βίλα Αλλατίνη (μετέπειτα Νομαρχία Θεσσαλονίκης) . Μόλις έφτασε στη Θεσσαλονίκη έγραψε και το πρώτο του τραγούδι που αναφέρεται στην πόλη που αγάπησε και συνδέθηκε μαζί της ως το τέλος της ζωής του , άσχετα αν το 1946 , μετά τον πόλεμο , θα επιστρέψει στην Αθήνα , όπου βρίσκονταν άλλωστε όλες οι δισκογραφικές εταιρείες με τις οποίες συνεργαζόταν («Odeon» , «Columbia» και  «His Master΄s Voice») . Το τραγούδι με τίτλο «Ο ασυρματιστής» αναφέρει χαρακτηριστικά :
«Πέντε μήνες βρίσκομαι μες στη Θεσσαλονίκη  - στο Τάγμα Τηλεγραφητών εκεί που ανήκει- ενόμιζα πως θα ΄μουνα παντοτινά πολίτης - μα πήρα τον ασύρματο και έγινα προφήτης - Στον ώμο τον φορτώνομαι και στο Ντεπώ πηγαίνω - κορίτσια της Καλαμαριάς όλα τα ξετρελαίνω . -Αριστοκράτισσες μικρές ζητάνε να με δούνε - στου Φλόκα περιφέρονται για μένα συζητούνε - Τσιτσάνη ν΄αντικρίσουνε να παρηγορηθούνε» .  
    Στο «πειθαρχείο» του τάγματος , το οποίο παρότι φαίνεται συχνά επισκεπτόταν ως κρατούμενος ο Τσιτσάνης , έγραψε κάποια χειμωνιάτικη νύχτα και τη θρυλική «Αρχόντισσσα», τραγούδι αφιερωμένο σε μια όμορφη γυναίκα , με τα εξής λόγια :
«Κουράστηκα για να σε αποκτήσω  - αρχόντισσά μου , μάγισσα τρελή - σαν θαλασσοδαρμένος μες στο κύμα - παρηγοριά ζητούσα ο δόλιος στη ζωή . Πόσες καρδούλες έχουν μαραζώσει - και ξέχασαν για πάντα τη ζωή ,  μπροστά στ΄αρχοντικά σου τα στολίδια - σκλαβώθηκαν για σένα ξένοι και Ρωμιοί . -Αρχόντισσα , τα μαγικά σου μάτια -τα ζήλεψα , τα έκλαψα πολύ - φαντάστηκα , σκεπτόμουνα παλάτια- μα συ με γέμισες μαρτύρια στη ζωή»

Στις αρχές του 1940 , ο Τσιτσάνης που βρισκόταν  στη Θεσσαλονίκη , αρραβωνιάστηκε τη Θεσσαλονικιά Ζωή Σαμαρά , κόρη ξυλέμπορου από τα Γρεβενά , την οποία παντρεύτηκε τον Ιούλιο του 1942 και απέκτησαν δύο παιδιά , τη Βικτωρία και τον Κώστα .

Κουμπάρος του ήταν ο τότε διοικητής Ασφάλειας της Θεσσαλονίκης Νικόλαος Μουσχουντής , φίλος του Τσιτσάνη και λάτρης του ρεμπέτικου τραγουδιού , ο οποίος και τον βοήθησε να εργασθεί σε διάφορα καταστήματα διασκέδασης τα οποία παρά τις φοβερές συνθήκες πείνας και ανέχειας , λειτουργούσαν με την ανοχή των κατακτητών στην κατοχική Θεσσαλονίκη , με πελάτες συνήθως μαυραγορίτες  και συνεργάτες των Γερμανών .

Τότε το 1942 , άνοιξε και το «Ουζερί Τσιτσάνη» με τον κουνιάδο του , στην οδό Παύλου Μελά 22 στη Διαγώνιο , στο Κέντρο της Θεσσαλονίκης , για τους χειμερινούς μήνες , χωρίς όμως να σταματήσει να εμφανίζεται και να τραγουδά και ο ίδιος και στα άλλα γνωστά μαγαζιά της πόλης , καθώς και στη Χαλκιδική , κυρίως τα καλοκαίρια που έκανε περιοδείες στις γύρω περιοχές .

Το 1943 έπαιξε στην οικογενειακή ταβέρνα «Τα κούτσουρα του Δαλαμάγκα» στην οδό Νικηφόρου Φωκά 10 , στο στέκι της αριστοκρατίας «Μπεχ – τσινάρι « στην παραλία της Θεσσαλονίκης , και αλλού , ενώ κατά την περίοδο αυτή έγραψε και το περίφημο τραγούδι «Συννεφιασμένη Κυριακή» κάτω από το βαρύ κλίμα της Κατοχής στη Θεσσαλονίκη .

Ο ίδιος ο Τσιτσάνης αφηγείται πως εμπνεύστηκε αυτό το τραγούδι που χαρακτηρίστηκε «εθνικός ύμνος» της λαϊκής μας μουσικής λέγοντας : «Κατά την περίοδο της Κατοχής , στη Θεσσαλονίκη , εμπνεύστηκα και τη «Συννεφιασμένη Κυριακή» .

Την αφορμή μου την έδωσε ένα από τα τραγικά περιστατικά που συνέβαιναν τότε στον τόπο μας , με την πείνα , τη δυστυχία , το φόβο , την καταπίεση , τις συλλήψεις , τις εκτελέσεις .

Η «Συνεφιασμένη Κυριακή» κλείνει μέσα της όλη την τραγική εκείνη περίοδο»

Το ιστορικό , εκφραστικό , λιτό και όμορφο τραγούδι αναφέρει :
«Συννεφιασμένη Κυριακή -  μοιάζεις με την καρδιά μου - που έχει πάντα συννεφιά , συννεφιά - Χριστέ και Παναγιά μου .

- Είσαι μια μέρα σαν κι αυτή - που ΄χασα τη χαρά μου - συννεφιασμένη Κυριακή , Κυριακή - ματώνεις την καρδιά μου .-


Όταν σε βλέπω βροχερή - στιγμή δεν ησυχάζω - μαύρη μου κάνεις τη ζωή , τη ζωή  - και βαριαναστενάζω»                                                                           

Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΠΟ ΤΟΝ 19 ΑΙΏΝΑ

Απόσπασμα από το αντίστοιχο Κεφάλαιο για τον Αθλητισμό στη Θεσσαλονίκη από το βιβλίο

«ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ … εν θερμώ»

Κατά το δεύτερο μισό του 19^ου αιώνα η Ελληνική Κοινότητα της Θεσσαλονίκης , μετά από εισήγηση φωτισμένων και πολυταξιδεμένων μελών της , συμπεριέλαβε στο πρόγραμμα των ελληνικών εκπαιδευτηρίων της πόλης και τη Γυμναστική κατά το Γερμανικό» λεγόμενο σύστημα που κυριαρχούσε την ίδια εποχή στην Ευρώπη .

Το 1876 αναφέρεται η άφιξη στην πόλη του εκπαιδευτικού Ιωάννη Φωκιανού ο οποίος , εκτελώντας εντολές του «Συλλόγου προς διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων» της Αθήνας , έφτασε στη Θεσσαλονίκη με σκοπό να οργανώσει συστηματικά τον τομέα της Γυμναστικής στα ελληνικά σχολεία όπως έπραξε και στην υπόλοιπη Ελλάδα την ίδια εποχή .

Και εκ των αποτελεσμάτων εξάγεται το συμπέρασμα πως ο χώρος οργανώθηκε κατά τον καλύτερο τρόπο για τα δεδομένα της εποχής και τις επικρατούσες τότε συνθήκες με την Οθωμανική αυτοκρατορία να επιδιώκει εναγωνίως τον εξωραϊσμό της .

Τα σχολεία της Θεσσαλονίκης –αναφέρεται- άρχισαν να διαμορφώνουν χώρους άθλησης και γυμναστήρια , να προμηθεύονται όργανα γυμναστικής και να οργανώνουν μικρές μαθητικές αθλητικές ομάδες και εκδηλώσεις .

Το πόσο εκτιμήθηκε από τους Θεσσαλονικείς η παρουσία και το έργο του Φωκιανού στην πόλη την περίοδο εκείνη αλλά και τις επόμενες δεκαετίες αποδεικνύεται από το γεγονός ότι μετά την Απελευθέρωση της πόλης , ο Γυμναστικός Σύλλογος «Ηρακλής» τίμησε την προσφορά του στον Αθλητισμό γενικά οργανώνοντας στις 16 ΜαΪου 1926 επίσημο μνημόσυνο στο γήπεδό του παρουσία των αρχών της πόλης και όλων των αθλητικών συλλόγων και σωματείων της Θεσσαλονίκης .

Τις επόμενες δεκαετίες τον Φωκιανό διαδέχθηκαν στη Θεσσαλονίκη διάφοροι ενθουσιώδεις οπαδοί της γυμναστικής και της άθλησης οι οποίοι και τις εισήγαγαν στα Ελληνικά σχολεία Θηλέων της πόλης καθιερώνοντας στις αρχές του 20^ου αιώνα το «σουηδικό» σύστημα εκγύμνασης

.΄Ενας μάλιστα απ΄αυτούς , με αξιοπρόσεκτη θεωρητική κατάρτιση στο αντικείμενο , ο επιθεωρητής των ελληνικών σχολείων της Μακεδονίας Αριστείδης Ιωαννίδης , εξέδωσε και εγχειρίδιο Οργανικής Γυμναστικής για τις ανάγκες που διαμορφώθηκαν με την προσέλευση πλήθους νέων στα γυμναστήρια της πόλης .

Αποτέλεσμα αυτών ήταν να πραγματοποιηθούν,στις 29 Απριλίου 1901 , σε Σχολικό Γυμναστήριο της Θεσσαλονίκης οι πρώτοι σχολικοί αγώνες παρουσία πλήθους Θεσσαλονικέων φιλάθλων .

 Οι αγώνες αυτοί , με απόφαση της Ελληνικής Κοινότητας , θεσμοθετήθηκαν και επαναλαμβάνονταν κατ΄έτος στο ίδιο Σχολικό Γυμναστήριο και από το 1910 τελούνταν στο γήπεδο του Παπαφείου Ορφανοτροφείου .

Στον τομέα της ανάπτυξης του Αθλητισμού στη Θεσσαλονίκη στις αρχές του 20^ου αιώνα μεγάλη ήταν η προσφορά του «Ομίλου Φιλομούσων Θεσσαλονίκης» που ιδρύθηκε από ΄Ελληνες της πόλης το 1902 για να υπηρετήσει διάφορους τομείς Πολιτισμού μεταξύ των οποίων ήταν η Γυμναστική και ο Αθλητισμός .

Ο ΄Ομιλος εγκατέστησε χειμερινό γυμναστήριο στην προκυμαία της Θεσσαλονίκης όπου και το κέντρο της κοινωνικής δραστηριότητας στην πόλη και οργάνωσε κολυμβητήριο και κωπηλατήριο με λέμβους απ΄όπου αναδείχθηκαν ικανότατοι αθλητές .

Παράλληλα συγκρότησε και ομάδα πεζοπόρων , εκδρομικό τμήμα και φιλαρμονική συμβάλλοντας ουσιαστικά στην καλλιέργεια , σωματική και ψυχική υγεία αλλά και στην αναγκαία κοινωνική συνοχή των μελών του τις παραμονές των μεγάλων εξελίξεων στα Βαλκάνια και στην Ευρώπη με τη Μακεδονία να απειλείται με κατάληψη από εχθρούς και φίλους .

Ακόμα ο ΄Ομιλος ίδρυσε και λειτούργησε ποδοσφαιρικό τμήμα μετακαλώντας από τη Γερμανία ΄Ελληνες και ξένους ειδικούς για να διδάξουν το νέο αυτό άθλημα που άρχισε να επικρατεί τότε στην Ευρώπη .

 Επίσης ο «΄Ομιλος Φιλομούσων» ασχολήθηκε και με την ποδηλασία οργανώνοντας πολλούς ποδηλατικούς αγώνες στη Θεσσαλονίκη όπου καλούνταν και ελάμβαναν μέρος και ποδηλάτες προερχόμενοι από τη Νότια (Ελεύθερη) Ελλάδα .

Για λόγους που δεν έχουν διευκρινιστεί , ο « Ομιλος Φιλομούσων Θεσσαλονίκης» σταδιακά παρήκμασε για να περιέλθει το 1909 σε πλήρη μαρασμό και παρακμή . Είχε όμως από το 1908 ιδρυθεί στη Θεσσαλονίκη ο Γυμναστικός Σύλλογος «Ηρακλής» που συνέχισε με επιτυχία το έργο του .

Στα χρόνια που ακολούθησαν και ιδιαίτερα μετά την Απελευθέρωση , τον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο , τη Μικρασιατική Καταστροφή , τον ερχομό και εγκατάσταση των προσφύγων στη Θεσσαλονίκη και στη μείζονα περιοχή της , ιδρύθηκαν πολλοί αθλητικοί σύλλογοι στην πόλη με ευρύτατους στόχους και φιλοδοξίες .

Το έργο και η προσφορά των περισσότερων από αυτούς υπήρξε πολύτιμο σε εθνικό επίπεδο για τα ταραγμένα χρόνια που ακολούθησαν και την ανασυγκρότηση του κράτους . Δικαιωματικά συνεπώς οι αθλητικοί σύλλογοι εκείνης της εποχής και των επόμενων δεκαετιών , οι οποίοι εκ των πραγμάτων δεν ήταν αποκλειστικά και μόνον «αθλητικοί» , έχουν θέση στην Ιστορία της Θεσσαλονίκης της νεότερης και σύγχρονης εποχής .

Ανάμεσά τους οι κύριοι εκπρόσωποί τους : «Ηρακλής» , «΄Αρης» , «ΧΑΝΘ» , «ΠΑΟΚ» , «Απόλλων» Καλαμαριάς» , «ΒΑΟ» , «Θερμαϊκός» , «Μακεδονικός», «ΜΕΝΤ» και «Αετός» Θεσσαλονίκης . Πέρα όμως απ΄ αυτούς έδρασαν στην πόλη και άλλοι σύλλογοι , όμιλοι και σωματεία με αξιόλογο έργο στον αθλητισμό αλλά και γενικότερα στον κοινωνικό – πολιτιστικό τομέα , όπως :

 ο Γυμναστικός Σύλλογος «Μέγας Αλέξανδρος» που ιδρύθηκε το 1923 , ο Γυμναστικός και Εκπαιδευτικός Σύλλογος «Νέα Γενεά Καλαμαριάς» που ιδρύθηκε το 1922 και αποτελεί τον πρόδρομο του « Απόλλωνα» , ο «Ολυμπιακός Αστήρ» 

Θεσσαλονίκης , οι «Ακρίτες» (Συκεών) , ο «ΠΑΟ Διοικητηρίου» (ΠΑΟΔ) , ο «ΠΟΞ» (Ξηροκρήνης) , ο «Αγροτικός Αστέρας» Ευόσμου , ο «΄Ομιλος Τροχιοδρομικών Θεσσαλονίκης» , ο «΄Ατλαντας» , ο Γυμναστικός Σύλλογος των Ισραηλιτών της Θεσσαλονίκης «Μακαμπή» κ.ά.

Αξιομνημόνευτη παρουσία ακόμα είχαν σύλλογοι και σωματεία που δραστηριοποιήθηκαν και σε άλλους τομείς προσφέροντας πολλές και ουσιαστικές υπηρεσίες συχνά μέσα από ευρύτατου φάσματος πολιτιστικές και αθλητικές δραστηριότητες .

Στον υγρό στίβο η Θεσσαλονίκη παρουσίαζε ανέκαθεν σημαντική κίνηση και τα μεγάλα αθλητικά σωματεία της πόλης είχαν από την αρχή της ίδρυσής τους τμήματα ναυτικών αθλημάτων ενώ διοργάνωναν συχνά κανονικούς και θεσμοθετημένους ναυτικούς αγώνες στο Θερμαϊκό κόλπο .

Η αγάπη μάλιστα των Θεσσαλονικέων για τη θάλασσα τους ώθησε να συγκροτήσουν καθαρά ναυτικά σωματεία : Το 1931 ιδρύθηκε ο «Ναυτικός ΄Ομιλος Θεσσαλονίκης» (ΝΟΘ) και το 1933 ιδρύεται ο «Ιστιοπλοϊκός ΄Ομιλος Θεσσαλονίκης» (ΙΟΘ) και ο «΄Ομιλος Φίλων Θαλάσσης» (ΟΦΘ) . Προηγούμενα και από το 1926 πραγματοποιούνταν στη Θεσσαλονίκη και αγώνες πόλο με πολλούς οπαδούς και φίλους του αθλήματος .

Τεράστια επίδραση στα αθλητικά πράγματα της Θεσσαλονίκης , της μείζονος περιοχής της αλλά και σε εθνικό επίπεδο είχαν δύο σημαντικά έργα που εκτελέστηκαν στην πόλη στην δεκαετία του ΄60 και αποτέλεσαν το καύχημα για τον ολόκληρη την φίλαθλο Ελλάδα .

Πρόκειται για το «Εθνικό Καυταντζόγλειο Στάδιο» η κατασκευή του οποίου ολοκληρώθηκε το 1960 και ανακαινίστηκε πλήρως για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 και για το «Αλεξάνδρειο Αθλητικό Μέλαθρο» (Παλαί ντε Σπορ) που κατασκευάστηκε στο χώρο της ΔΕΘ το 1966 .

Το πρώτο υπήρξε για δεκαετίες το μεγαλύτερο στάδιο στη χώρα ενώ το δεύτερο αποτέλεσε το πρώτο μεγάλο κλειστό γήπεδο σε ολόκληρη την Ελλάδα ως το 1982 που ολοκληρώθηκε η κατασκευή του «Σταδίου Ειρήνης και Φιλίας» στην Αθήνα .